Thứ Bảy, ngày 26 tháng 5 năm 2018        
     
 
   Phóng sự
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  25/10/2010  
  Làng nghề Đồng Tháp – thực trạng và hướng phát triển  
 

Nơm là một ngư cụ có dáng hình nón cụt, được bện bằng tre cao trung bình khoảng 50 – 60cm. Phần trên của nơm có đính một khoanh gỗ tròn hình vành khăn có đường kính từ 13 – 15 cm dùng làm tay cầm và cũng là chỗ để luồn tay vào bên trong bắt cá. Phần dưới miệng nom rộng khoảng 35 – 50cm là những hom tre vót nhọn. Khi úp trúng cá, người dùng nơm ấn mạnh nơm xuống bùn cho cá không ra được rồi luồn tay từ trên miệng nơm vào để bắt cá. Nơm thường dùng để bắt cá lóc, cá trê, cá rô và nhiều loại cá khác.

 
 
 

Làng nghề nơm Bình Lợi – mắt trong nhà ngó cá ngoài ruộng

NomCa.jpg 

Làng nghề nơm ở Bình Lợi (Bình Thành - Lấp Vò) hình thành từ lâu đời. Ít ra cũng đã gần trăm năm tuổi. Chú Ba Máy - 53 tuổi đời với 40 tuổi nghề kể lại quá trình hình thành nghề làm nơm ở đây này hệt như một câu chuyện cổ tích. “Cách đây khoảng trăm năm, dân xóm này hầu hết đều mưu sinh bằng nghề bán nón trong  có ông cố của tôi. Một lần, qua Mỹ Luông (Chợ Mới – An Giang) buôn bán thấy nghề làm nơm ở đây sung túc nên ông ở lại học nghề luôn. Tới đời ông nội tôi thì cái nghề này trở thành nghề chung cho những người dân nghèo ở xóm này và kéo dài miết cho tới ngày nay”.


            Nơm miệt Mỹ Luông hồi mới được đưa về Bình Lợi có kiểu dáng cao và thưa rẽ giống kiểu nơm của người Khơmer. Để thích hợp cho người sử dụng, bà con ở Bình Lợi đã cải tiến dần thành chiếc nơm có hình dáng như hiện nay. Nhất là phần đầu nơm được tiện bằng cây mù u vừa bền vừa chắc nên không có loại nơm nào sánh kịp. Nghe đâu, sau khi nơm Bình Lợi trở thành sản phẩm quen thuộc của ngư dân khắp đồng bằng sông Cửu Long và lên tận các tỉnh miền Đông Nam bộ thì làng nghề làm nơm ở Mỹ Luông rơi vào cảnh ế ẩm và phải chuyển sang nghề khác. Thực hư ra sao thì chỉ có những lớp người thuộc thế hệ trước mới rõ nhưng ít ra nó cũng minh chứng cho sự vươn lên của những người dân Bình Lợi nghèo khó, lam lũ nhưng tháo vát, thông minh và cần mẫn.

            Bà Cao Thị Bảy – chỉ qua cái Tết này nữa là đã bước vào tuổi tám mươi, tuổi có thể ngồi không an hưởng tuổi già. Vậy mà, hôm chúng tôi ghé qua vẫn thấy bà đang cặm cụi vô từng rẻ nơm bên cạnh con cháu. Thấy tôi hỏi chuyện, bà dừng tay  thỏ thẻ như kể chuyện đời xưa cho con cháu nghe. “Bà làm cái nghề này hồi mới hơn mười tuổi tới giờ. Có thấy sung sướng hồi nào đâu. Thời nào cũng có cái khổ của nó. Thời Tây thì làm gì có dây kẽm, dây chì để bện. Nơm làm bằng dây choại (dây chại). Được năm bảy cái thì chất xuống xuồng bơi đi bán. Lời bao nhiêu thì mua gạo để dành ăn. Còn vốn mua tre làm tiếp. Cứ vậy hết năm này qua năm kia”. Theo những người dân ở đây thì nghề làm nơm thịnh nhất từ thời Ngô Đình Diệm tức là khoảng từ những năm 1960 trở về sau đến khoảng những năm 1990. Có nhà, mỗi vụ bán ra thị thường vài ba ngàn cái tính theo thời giá hiện nay thì thu lãi vài chục triệu là chuyện bình thường. Có những năm, cả xóm thức đến 11 giờ khuya để làm kịp có hàng giao cho thương lái đang đậu ghe chờ sẵn dưới bến.  Đèn măng-sông thắp sáng rực cả xóm như thể đang có hội hè. Có năm, tối ba mươi Tết bà con vẫn còn thức vừa canh nồi bánh tét đón giao thừa vừa bện rẻ nơm.

            Anh Út Thơ, một trong những người mưu sinh bằng nghề làm nơm lúc được cha mẹ cưới vợ rồi cho ra riêng từ hồi năm 1975 đến nay nghe tôi hỏi về công việc của mình đã vội bộc bạch: “Mỗi mùa vợ chồng tôi bán ra trên dưới ngàn cái. Đủ sống và nuôi chín miệng ăn trong nhà mấy tháng đó. Hết mùa làm nơm, lại quay sang làm thuê, làm mướn. Nay  thì không còn bán chạy như trước. Cũng không còn lời nhiều nên đến mùa vẫn làm nhưng lây lất hơn so với chục năm về trước”.

            Mùa nơm ở Bình Lợi thường kéo dài từ tháng 6 đến cuối tháng 10 âm lịch. Nhưng nếu trước kia nơi đây có khoảng 30 hộ làm nơm thì nay còn chưa đầy mười hộ. Hôm chúng tôi ghé qua, đã giữa tháng chín âm lịch nên chỉ còn rải rác một hai gia đình cố làm thêm một ít cho hết số vật liệu còn lại. Chú Ba Máy nói như than vãn: Hồi đó cá mắm nhiều, làm quanh năm suốt tháng. Tôi còn nhớ, khoảng từ những năm 1962 đến sau 1975 vài năm gia đình tôi mỗi năm làm ra ba bốn ngàn cái. Làm suốt ngày cho tới 11 giờ khuya. Làm không kịp thở mà vẫn không đủ bán. Nhiều khi không kịp ngâm tre, phải thui lửa rơm để chống mối mọt. Bây giờ thì vừa làm vừa chơi cũng kịp giao hàng. Cá mắm ngoài đồng mỗi năm mỗi thưa nên nghề làm nơm cũng thưa theo. Chung quy cũng tại đánh bắt một cách vô tội vạ. Nước chớm tràn đồng thì xuyệt điện. Nước nhiều chút nữa thì đăng, dớn, lưới các loại. Hỏi thử cá nào mà chịu nỗi. Nói xong, chú Ba Máy lắc đầu ngao ngán: Hết cá ngoài đồng thì nghề này cũng dẹp luôn chớ bán ai mua.

            Giá bán một cái nơm theo bà con ở đây hiện nay dao động từ 50 đến 70 ngàn. Mà thực ra thì đây là cái giá của mấy năm về trước. Bà con làm nơm Bình Lợi khi hỏi đến chuyện lời lỗ ai nấy đều có chung một cách trả lời: Hồi đó bỏ vốn ra mười đồng có khi lời ba, bốn. Nay thì kiếm hai đồng là quý rồi. Nguyên vật liệu làm nơm thứ gì cũng lên giá. Mà nơm làm xong bán ra, giá lại không lên. Bao giờ, người nông dân mới có quyền được định giá cho những sản phẫm do chính công sức mình làm ra ? Câu hỏi ấy vẫn còn treo lơ lửng mà chừng như lời giải đáp vẫn còn mơ hồ lắm.

            Chúng tôi rời Bình Lợi với tâm trạng man mác buồn. Buồn cho một làng nghề có truyền thống gần cả trăm năm đang rơi vào cảnh ế ẩm của buổi chợ chiều. Những người làm nơm rồi đây sẽ có một ngày mắt trong nhà nhưng không còn cá ngoài ruộng để ngó, để tin mình năm nay sẽ được mùa nữa. Một ngư cụ gắn liền với đời sống những ngư dân đồng bằng sông Cửu Long tương lai sẽ đi vào bảo tàng như nhiều dụng cụ sinh hoạt hàng ngày khác của bà con xứ này. Thêm một làng nghề nữa sẽ trở thành hoài niệm cho một thời khẩn hoang mở đất. Nhưng không biết lúc ấy nên vui hay buồn.

 

 
     
  Hữu Nhân ( Hội Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật





















  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |