Chủ Nhật, ngày 23 tháng 9 năm 2018        
     
 
   Tác giả
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  17/11/2012  
  Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo: “Cuộc sống sẽ thối mục nếu chỉ lo thu trữ”  
 

Dù đã có nhiều bài báo, phỏng vấn, tham luận và những nghiên cứu về ông, nhưng số đó vẫn chưa đủ để nói hết về một con người đã cống hiến cả đời mình cho nền âm nhạc dân tộc. Ông là nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo.

 
 
 

Ở tuổi 93, ông vẫn rất mẫn tiệp, giọng nói hào sảng, mang đậm khí chất của một trí thức Nam Bộ xưa. Một nghệ sĩ lớn hiếm hoi còn sống, hiện đang lưu giữ trong mình vốn kiến thức uyên bác về âm nhạc dân tộc nhất là nhạc đờn ca tài tử Nam Bộ.

Ở ông toát lên một phong thái giản, gần gũi, cùng những triết lí sống thâm trầm sâu sắc qua những câu chuyện ông kể. Mối bận tâm lớn nhất cuộc đời ông cho đến tận giờ, đó là những trăn trở về sự phát triển của nền âm nhạc dân tộc hiện nay.

Người nghệ sĩ luôn ẩn mình sau người khác

- Theo ông, chúng ta phải làm sao để phát triển mà vẫn giữ được bản sắc và cái hồn cốt của âm nhạc dân tộc?

Tiến bộ là cuộc chạy đua không ngừng. Không nên đòi hỏi cái tuyệt đối để bằng lòng với cái tối thiểu, nghĩa là cái hôm nay hay hơn cái hôm qua. Mọi cải tiến, cải biên phát triển nên xuất phát từ cái gốc tức là giữ cái bản sắc, nét đặc thù dân tộc, không vay mượn vá víu nhặt nhạnh theo kiểu đầu Ngô mình Sở lai căng lạc điệu.

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo. Ảnh: Tiến Đề

- Trải qua biết bao biến cố cuộc đời, điều gì giúp ông duy trì được tình yêu âm nhạc dân tộc mãnh liệt cho đến tận bây giờ? Nghe nói từng có thời gian ông lui về ở ẩn, không tham gia vào bất kì hoạt động xã hội nào suốt một thời gian khá dài?

Trong cuộc sống, tất cả mọi người đều cần có một mục tiêu nhất định để làm điểm tựa hầu tiến đến đích thành công. Tôi bắt đầu học đàn từ tuổi lên năm. Âm nhạc gắn liền với cuộc đời tôi, với cuộc sống thầm kín nhất của tôi, cho tôi thấy cuộc đời thật đẹp, thật đơn giản, nhưng thật là phong phú. Tôi ôm choàng lấy nó để không thấy những ngày tăm tối, buồn chán trống rỗng. Mỗi khi tôi đàn thì tôi đắm mình trong trạng thái tĩnh lặng, rất dễ gần gũi với Thiền, giúp tôi thắng được chính mình và để bằng lòng với cái tối thiểu mà cuộc sống mang lại.

Cuộc sống thối mục là cuộc sống lo thu giữ. Lúc sống, người nghệ sĩ tự bảo vệ mình do công việc, cô đơn và yên lặng. Sau khi chết được bảo vệ do sự nghiệp của mình. Tôi luôn luôn đứng sau mọi người để phục vụ mọi người. Bổn phận trên hết. Tôi vẫn hăng say âm thầm làm việc cho âm nhạc. Hạnh phúc không có mức đo lường nào khác hơn là cảm giác. Vào cái tuổi quá chín mươi, tôi có cảm tưởng rằng thiên nhiên muốn đòi lại cái quyền của mình. Do sức khỏe, có những chuyện không làm được hoặc làm được nhưng với nhiều khó khăn nên ít xuất hiện trước công chúng.

Văn hoá là linh hồn dân tộc

- Trong một phát biểu mới đây ông có nói: "Một dân tộc mất đi nền văn hóa của chính mình ví như người có xác mà không hồn..." ông có thể nói rõ hơn về ý này?

Danh tiếng của một quốc gia là do ở niềm tin tưởng và linh hồn của nước ấy, chớ không phải do diện tích rộng hay hẹp. Tôi bỏ văn hóa, tiếng mẹ đẻ, âm nhạc của tôi để ôm chầm văn hóa, tiếng nói, âm nhạc của một nước khác, dĩ nhiên là tôi xem chúng là cha mẹ của mình thì tôi hóa ra con người mất gốc, còn thiết tha gì nữa trước sự tồn vong của quê cha đất tổ, tình nghĩa đồng bào...

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo và GS. TS Trần Văn Khê - đôi bạn già thân thiết. Ảnh: Tiến Đề

- Là người cải tiến cây đàn tranh truyền thống từ 16 dây thành 17 -19 - 21 dây với những ưu điểm vượt trội đang được áp dụng rộng rãi hiện nay, ông chia sẻ với thế với các lớp nghệ nhân đương đại?

Việc cải tiến đàn dân tộc, tôi không phải là người đầu tiên hay là người duy nhất. Mỗi người mỗi nhận thức không ai giống ai. Tại sao biết chắc điều mình nghĩ, mình làm là đúng, là phải, còn của người khác là sai để kêu gọi người khác phải nghe theo. Ở đời, những gì hay, tốt, đẹp thì người ta đua nhau học và bắt chước

Cuộc sống sẽ thối mục nếu ta chỉ lo thu trữ. Nhiệt tâm là một tình cảm về tâm linh. Mục đích tối thượng trong đời người không phải là sự hiểu biết, mà là hành động. Ý định của tôi không gì khác hơn là trình bày quan điểm của mình nhằm giúp cho nghệ thuật dân tộc ngày càng thêm cao thêm đẹp và mở rộng chân trời khi chinh phục được tình thân thiện trong mọi giới.

Bà Trâm Anh - người bạn đời của nhạc sư. Ảnh: Tiến Đề

Con người muốn học hỏi phải cởi mở

- Theo Nhạc sư vì sao âm nhạc nghệ thuật giai đoạn trước đã sản sinh ra được nhiều tác phẩm, nhiều nghệ sĩ lừng danh, mà hiện nay thì lại thiếu những tác phẩm, những gương mặt nổi bật?

Người già là người có nhiều năm sống. Nhưng người nhiều năm sống chưa hẳn là người trải đời, biết muôn điều muôn việc. Riêng tôi bất kỳ người nào mà tôi gặp, đều có chỗ hơn tôi, đáng cho tôi học hỏi. Những điều mà chúng ta biết là một giọt nước. Những điều mà chúng ta không biết là cả một đại dương. Con người muốn học hỏi phải cởi mở, cởi bỏ cái thành kiến sẵn có thì mới mong học được những điều mới lạ.

Tôi mong mọi người đoàn kết lại với nhau thành hàng ngũ, không vì danh vì lợi, với trái tim hơn là với trí óc, thẳng thắn trao đổi, lắng nghe người khác hơn là phô bày và nhận những lời chỉ giáo khôn ngoan của nhau hầu tìm ra chân lý để gia tăng những gì mình đã biết. Không bao giờ có văn hóa ở những nơi nào mà không có tự do đề cao nhân phẩm, thẳng thắng trao đổi, luận điệu một chiều.

Phê bình không phải là chống đối, mà là sự tôn trọng mình, sự đẹp của cuộc đời, thi vị của cuộc sống. Người ta thường nghĩ sai rằng phải những người cùng thị hiếu, cùng lý tưởng mới thân thiện với nhau được. Nhưng mà trái lại, những quan điểm khác nhau nhất là những sợi dây thắt chặt những tình bằng hữu thân mật nhất. Sự nịnh hót là thứ giấy bạc giả, chỉ có giá trị cho những ai thích phô trương.

- Làm sao để có thể được học một thứ âm nhạc đậm chất dân tộc không hề bị lai căng như một số đang tồn tại?

Tôi là một trong những người được cái may mắn thụ hưởng chút gì đó của tiền nhân đã dày công sáng tạo và thể nghiệm. Tôi tự ví mình như người cộng tác của đương thời, nơi nương tựa của hậu thế và sẵn sàng san sẻ những gì đã học, đã biết lại cho tất cả mọi người, bất phân già trẻ, màu da. Tôi chỉ là người ham mê âm nhạc, nghiên cứu cũng như các khoa học gia say mê kiến thức khoa học, chưa đủ sức làm thầy ai để mà cho lời khuyên.

Ở đời không chỉ nên đứng một chỗ. Nghệ thuật sẽ tê liệt nếu không thay đổi. Âm nhạc là một vườn hoa, ai ai cũng có quyền mang hoa của mình đến, kể cả cỏ dại. Ta không nên dẫn dắt người khác theo thị hiếu hay cảm giác của mình. Những việc làm có cái vỏ bên ngoài, mặc dù có nhiều người ưa chuộng chạy theo, nhưng sớm hay muộn cũng không tránh được luật đào thải...

- Và ông sẽ nhắn gửi gì cho lớp con cháu đi sau?

Nếu giới trẻ ngày nay quay lưng với nhạc truyền thống thì âu đó cũng là một phần lỗi của người lớn (trong ấy có tôi) bởi không cho chúng thấy cái tầm quan trọng của kho tàng âm nhạc dân tộc bằng những chứng minh đúng mức cái sâu sắc tinh vi của nhạc truyền thống,  tạo ra cho chúng cái hào hứng, thấy có bổn phận gìn giữ.

Hỡi các bạn trẻ, lớp thế hệ của mai sau! Hãy coi chừng tiền nhân ngày nay sẽ không nhìn ra con cháu của mình trên đất mẹ khi chúng không còn thiết tha với di sản của tiền nhân, không biết "cây nêu", "ông Táo", "nấu cơm với nồi đất, "giã gạo", "chèo ghe"... ra sao,  không còn cảm xúc khi nghe một câu hát ru!

- Xin cảm ơn ông!

Ông tên thật là Nguyễn Vĩnh Bảo sinh năm 1918, quê làng Mỹ Trà, quận Cao lãnh, tỉnh Sa Đéc (này là thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), trong một gia đình có truyền thống âm nhạc. Năm lên 6 tuổi, ông đã đàn được một số bài bản vắn bằng đàn Kìm và Cò.

Năm 1955, trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn thành lập, ông được mời dạy đàn tranh và được cử làm Trưởng ban cổ nhạc miền Nam. Ngón đàn "phong phú, bay bướm, sâu sắc" của ông được giới nghệ sĩ phong tặng Đệ nhất danh cầm.

Trong thời gian giảng dạy, nhạc sĩ Vĩnh Bảo được mời tham dự Hội nghị Âm nhạc Châu Á năm 1963 tại Tân Gia Ba; đài truyền hình NHK Nhật Bản mời sang Đông Kinh nói chuyện về âm nhạc truyền thống Việt Nam (năm 1969) và trường đại học SIU - Hoa Kỳ mời sang giảng dạy âm nhạc Việt Nam với tư cách Giáo sư biệt thỉnh (1970, 1972).

Năm 1972, ông được Trung tâm Nghiên cứu Âm nhạc Đông Phương tại Pháp mời sang cùng tiến sĩ Vật lý Emile Leipp nhà chuyên môn đóng đàn Violon và Guitare nghiên cứu nghệ thuật đóng đàn. Ở đây, ông được Viện Nghệ thuật và khảo cổ mời nói chuyện và biểu diễn nhạc cụ dân tộc Việt Nam. Tiếng đàn của nhạc sĩ Vĩnh Bảo và giáo sư Trần Văn Khê được thu vào đĩa hát nhạc tài tử Nam bộ cho hãng Ocara và hãng Phillips, Unesco... để phổ biến và làm tư liệu. Năm 1970, ông thực hiện hai băng nhạc Nam Bình 1 và 2.

Từ năm 1955, ông nghiên cứu cải tiến đàn tranh từ 16 dây lên 17 dây rồi 19, 21 dây thuận tiện cho việc thể hiện các "hơi, điệu" mà không cần sửa dây, lên nhạn. Ông còn là nghệ nhân đóng đàn tranh, bầu, kìm, gáo... nổi tiếng, được người trong nghề đặt mua, quí trọng vì chất lượng cao.

Những năm 1960-1970, với vốn văn hóa sâu rộng và biết nhiều ngoại ngữ Anh, Hoa, Nhật, Pháp, ông từng đi thuyết trình giới thiệu và biểu diễn âm nhạc dân tộc Việt Nam ở Trung tâm văn hóa Pháp, Đức, Hội Việt - Mỹ ở Sài Gòn và nước ngoài. Tháng 2/1974, ông được mời tham dự Đại hội Âm nhạc tại Hoa Kỳ có 51 nước dự, nhưng chính quyền Sài Gòn không cho ông đi.

Từ sau ngày miền Nam giải phóng, dù tuổi cao, ông vẫn say mê dạy đàn tại nhà, dạy trực tiếp hoặc hàm thụ qua băng, đĩa cho rất nhiều nhạc sinh nước ngoài như Úc, Pháp, Thụy Sĩ, Đức, Canada và Việt kiều... Năm 1998, 1999, trường Collette thuộc Tổng lãnh sự Pháp tại thành phố Hồ Chí Minh mời nhạc sĩ Vĩnh Bảo dạy âm nhạc dân tộc Việt Nam cho con em người Pháp đang sinh sống, làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 1998, hai anh em Eric (nhạc sĩ Guitare) và Laurent (nhà quay phim truyền hình) từ Pháp sang học đàn tranh với nhạc sĩ Vĩnh Bảo. Ông còn dành thời gian viết báo và soạn các quyển sách Tự học đàn tranh dày hơn 800 trang bằng hai thứ tiếng Pháp, Anh phổ biến cho người nước ngoài Lịch sử âm nhạc, Nghệ thuật đóng đàn dân tộc...

Năm 2005, ông được nhà nước trao giải thưởng Đào Tấn cho những đóng góp của ông đối với sự phát triển của nhạc Đờn ca tài tử. Năm 2006, tại Hội thảo Dân Tộc Nhạc Học thế giới lần thứ 51 đã diễn ra tại thành phố Honolulu, bang Hawaii, Hoa Kỳ ông là một trong năm nhạc sư ở Châu Á được vinh danh "Quốc gia chi bảo".

Năm 2008 nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo đã được Tổng thống Pháp tặng huy chương Officier des Arts et des Lettres - phần thưởng cao quý của nước Pháp dành những nghệ sĩ có cống hiến to lớn cho nghệ thuật và văn chương.

Hiện nay, dù tuổi đã cao ông vẫn nhiệt tình giảng dạy nhạc qua Internet, phương pháp giảng dạy mới này đã thu hút rất nhiều học trò khắp nơi trong nước và ngoài nước tìm tới ông để học đàn.

 
     
  Nguyễn Huỳnh Hiếu ( tuanvietnam.net)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật





  • TRANG THƠ VNĐT (10/09/2018)







  • LỄ CƯỚI (05/09/2018)








  • THƯ CẢM ƠN! (19/08/2018)

  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |