Chủ Nhật, ngày 23 tháng 9 năm 2018        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  29/08/2016  
  HỨNG CÁ NGỰA  
  Hứng cá ngựa độc đáo mà dễ làm nhưng không duy trì đến ngày nay vì chỉ diễn ra vào cuối mùa nước nổi và lúc cá ngựa còn nhiều. Hiện nay, phương thức đánh bắt này đã hiếm gặp hoặc không còn nữa, một phần do các đê, đập ngăn không cho nước vào đồng, cá cũng không theo vào được.  
 
  ca-ngua-nam.jpg

                                                                    HỨNG CÁ NGỰA

 

(Trích Tản mạn về mấy phương thức đánh bắt độc đáo của người miền Tây Nam bộ mùa nước nổi)

NGUYỄN THÀNH LUÂN

 Dân miền Tây Nam bộ rất độc đáo trong cuộc mưu sinh và ứng phó với lụt, tận dụng nhiều phương thức khác nhau để đánh bắt nguồn lợi thuỷ sản này. Ngày nay, điều kiện tự nhiên có nhiều biến đổi hoặc dưới tác động của con người, các phương thức đánh bắt dần mai một hoặc mất hẳn, nhưng, dấu ấn của chúng chắc còn in đậm trong kí ức một vài thế hệ và hẳn còn để lại nhiều điều thú vị.

Sau đây là phương thức đánh bắt hứng cá ngựa (*) trong mùa nước nổi của người dân miền Tây Nam Bộ.

Cá ngựa (hampala macrolepidota), có thân dài vừa phải, dẹp bên. Chiều dài thân không kể đuôi gấp 3,5 lần chiều cao thân. Chiều dài tối đa đạt khoảng 60 cm. Cá  2 năm dài 20 - 25 cm, 4 năm dài 40 cm. Đầu rộng, chiều dài của đầu bằng 1/3 chiều dài thân. Mõm dài, nhọn. Các hàm bằng nhau, hoặc nhô ít nhiều. Miệng rộng, chẻ sâu, góc của miệng kéo dài tới hoặc quá cạnh trước của mắt. Có một đôi râu hàm rất phát triển, chiều dài của râu hàm bằng đường kính mắt. Cá có thân màu nâu đất, chuyển sang màu da cam nâu với ánh kim loại vàng. Có một vạch ngang rộng đen ở hai bên thân đi từ gốc vây lưng qua vảy thứ 8 - 9 của đường bên. Vây lưng đỏ sáng, vây đuôi đỏ tối. Cá có tốc độ lớn vừa phải. Cá ngựa thuộc nhóm cá dữ. Mùa cá đẻ chính là tháng 6. Cá có sản lượng khá cao ở hạ lưu. Thịt cá ngựa ngon.

Thời vụ sau mùa nước lụt đã rút, độ khoảng tháng 9 - 10 (âm lịch), dựa vào đặc điểm sinh sống của loài cá ngựa, người dân thường đánh bắt bằng nhiều phương thức khác nhau như chài, giăng lưới, làm lưới hứng cá … Nhưng độc đáo hơn hết là cách bắt bằng cách làm lưới hứng cá ngựa.

Dụng cụ chuẩn bị: chài to 2 - 3 miếng với mắt lưới không quá to; cọc cắm hình chữ Y/ V (có thể bằng tre, trúc hoặc bằng sắt …); hai cây sào trúc/ tầm vông dài bằng/ gần bằng chiều rộng của kênh; hai trụ tầm vông cao hơn mặt nước khoảng 0,5 - 0,8m; một cây vợt có cán dài khoảng 3 - 4m, túi vợt sâu (để xúc cá).

Cách thực hiện:

Người bắt cá phải có kinh nghiệm và am tường về đặc tính và tập quán sinh sống của loài cá ngựa. Thông thường, người ta chọn đoạn kênh, rạch vừa phải, không quá rộng vì không có chài nào đủ kích thước giăng kín mặt kênh, rạch. Dùng cây sào đặt ngang mặt kênh song song và cao hơn mặt nước khoảng 0,2 - 0,3m (nếu thấp quá thì cá có thể nhảy ngược lại mặt nước, thoát ra ngoài hoặc nếu cao quá, cá nhảy chưa qua sào, không thể vào lưới chài được). Tiếp theo, dùng hai trụ tầm vông cố định cây sào cho chắc chắn bằng dây. Lúc này, hai trụ và cây sào định hình như chữ H. Tiếp nữa, người ta dùng chài mở rộng theo đường kính, trải theo chiều dài, phủ lên cây sào ngang sao cho mí chài của nửa chài phía dưới chạm đáy kênh, rạch; dùng các cọc cắm hình chữ V/ Y cố định mí lưới sát với đáy kênh, rạch. Động tác này rất quan trọng và cực nhọc nhất vì người làm phải lặn xuống đáy kênh, rạch để cắm cọc (trong cái lạnh của thời tiết sang đông). Chỉ cần một lỗ hổng phần lưới dưới đáy, cá sẽ lẻn theo đường này ra ngoài hết mà không thu hoạch được gì! Sau đó, người ta phải cố định chắc chắn phần lưới sát hai bên bờ tương tự cách cố định phần lưới dưới đáy cũng bằng các cọc cắm hình chữ V/ Y (ngược). Hoàn thành phần đáy chài, đến phần phía trên có thể buộc cao lên bằng cách cố định vào các cây xanh xung quanh hoặc cố định dựa vào phần thành cầu bắc ngang kênh, rạch. Sau khi hoàn thành, phần trên lưng chài phải có độ thụng nhất định để cá bị giữ lại, không quá căng làm cá nhảy ra ngoài.

Bắt đầu từ lúc này, người bắt cá có thể ngồi chơi xơi nước mà ngư ông đắc lợi, thảnh thơi phì phèo điếu thuốc (thói quen của người nông dân) hoặc nhâm nhi tách trà chờ cá nhảy vào lưới, chỉ việc xúc cá vào xô hoặc rọng cá vào cái rọng tre, giữ cá sống. Có hôm trúng mánh cá nhiều đến vài chục con, lớn có nhỏ có. Hễ thấy một con cá ngựa nhảy vào lưới thì cứ y như là sẽ có hai ba con nhảy theo cho vui. Người bắt chực sẵn xúc cá cho nhanh, không thì cá có thể nhảy ngược ra, thoát mất.

Cách làm khá đơn giản mà mang lại hiệu quả cao. Niềm vui hớn hở của người bắt cá ngựa vùng sông nước giống như vừa được trúng thưởng một trò chơi thú vị vậy. Mấy đứa trẻ chơi xung quanh, thấy cá nhảy vào lưới cũng hò reo cổ vũ. Đôi khi vì bọn trẻ quá khích, người bắt cá nghiêm mặt yêu cầu chúng giữ trật tự, đừng làm cá sợ mà đi mất.

Hứng cá ngựa độc đáo mà dễ làm nhưng không duy trì đến ngày nay vì chỉ diễn ra vào cuối mùa nước nổi và lúc cá ngựa còn nhiều. Hiện nay, phương thức đánh bắt này đã hiếm gặp hoặc không còn nữa, một phần do các đê, đập ngăn không cho nước vào đồng, cá cũng không theo vào được.

N.T.L

________________________

(*) Khác với cá ngựa - hải mã ở biển.

 
     
  Cộng tác viên ( Hội Liên hiệp VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật





  • TRANG THƠ VNĐT (10/09/2018)







  • LỄ CƯỚI (05/09/2018)








  • THƯ CẢM ƠN! (19/08/2018)

  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |