Thứ Hai, ngày 23 tháng 7 năm 2018        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  28/11/2016  
  BÔNG ĐIÊN ĐIỂN  
  Về Đồng Tháp Mười vào mùa nước nổi quả là hạnh phúc cho những ai được nếm vài món ăn dân dã, mộc mạc từ bông điên điển để cảm nhận sâu sắc câu hát “… Ăn bông mà điên điển, nghiêng mình nhớ đất quê…” (Bắc Sơn). Qua đó, thấy được người dân Đồng Tháp Mười rất sáng tạo, chỉ với loài hoa hoang dã mà có thể cho ra đời nhiều món ăn độc đáo khác nhau, không đâu có được.  
 
 

bong-dien-dien.jpg


BÔNG ĐIÊN ĐIỂN (*)

(Trích “Đặc sản mùa nước nổi ở Đồng Tháp Mười”)

 

LÊ THỊ THANH HƯƠNG

 

          Thuyền tôi đi giữa hoa điên điển

           Càng ngắm càng yêu Đồng Tháp Mười 

                                                      (Xuân Diệu)

Mỗi khi mùa nước nổi về, chở đầy phù sa bồi đắp thêm cho những cánh đồng khô cằn ở miền quê vùng Đồng Tháp Mười, cũng là lúc hoa điên điển nở rộ khắp nơi. Hiếm có loài hoa nào vừa có thể để ngắm và vừa có thể để ăn như bông điên điển. Chính người dân nơi đây cũng không thể nhớ nổi hoa có tự bao giờ và nguồn gốc như thế nào? Chỉ biết rằng cứ mỗi khi con nước lớn là hoa lại vàng rộ khắp những cánh đồng men theo những con đường đê.

Điên điển còn có tên khác là điền thanh thân tía hay điền thanh bụi. Là loài cây hoang dã nên nó dễ thích nghi với môi trường, có sức đề kháng cao với sâu bệnh và cạnh tranh mãnh liệt các cây cỏ khác.

Cây điên điển bắt đầu sự sống khi những cơn mưa đầu mùa đến. Mưa đã làm cho những hạt giống của nó được nẩy mầm. Hạt giống điên điển không ai gieo, tự nó đã có sẵn dưới lòng đất từ mùa trước sau khi những trái mang hạt chín và rụng xuống. Cây con lớn nhanh lên do những cơn mưa kế tiếp đã nuôi dưỡng chúng. Chúng lớn nhanh như thổi, dường như sợ rằng nếu không như vậy sẽ không kịp theo những con nước lụt từ thượng nguồn của sông Cửu Long đổ xuống sẽ giết chúng nếu nước đã ngập ngọn.

Điên điển có tuổi đời ngắn. Thân cây có khi cao đến 5m. Hoa mọc thành từng chùm. Mọc tốt nhất ở đất ngập nước. Chịu mặn, chịu đất kiềm và chua, cũng như chịu ngập lụt.

Bông điên điển thường được người dân vùng Đồng Tháp Mười dùng làm các món ăn như: ăn sống, nhúng lẩu chua cá linh hay lẩu mắm kho, ăn với mắm sống, làm dưa chua (thường kết hợp với giá) ăn kèm bún mắm hoặc bún nước lèo, làm gỏi với tép đồng, xào, làm nhưn đổ bánh xèo, v.v... Cư dân vùng Đồng Tháp Mười, sáng sớm nấu cơm dỡ vào lá sen, mang theo một gáo mắm sống là an tâm xuống xuồng đi ruộng. Trưa nắng, đói bụng, chống xuồng lủi vô một cụm điên điển, hái một nắm là đủ cho bữa cơm đạm bạc giữa trời nước bao la, với nắng vàng và gió lành mát rượi. Cơm ủ có mùi lá sen thoang thoảng, vị mặn của mắm cá linh hòa quyện cùng vị nhân nhẩn của điên điển thì chỉ có những người thưởng thức mới cảm nhận được.

 Ngày nay, bông điên điển đã vào tận các nhà hàng đặc sản, chớ trước đây, bông điên điển cùng con cá linh non chỉ hiện diện trên mâm cơm lớp nông dân nghèo chốn đồng sâu.     

Mùa nước kéo dài đến hơn 3 - 4 tháng thì cây điên điển là cái phao cứu sinh cho những người không việc làm hoặc đông con nghèo khó trong lúc giáp hạt. Lúc đó có gia đình phải ăn cơm độn với… cá, đôi khi chỉ nấu cháo với bông điên điển!

Theo thời gian và con nước, cây điên điển đã bớt bông và nó đã bắt đầu có trái giống như trái dâu nhưng rất nhỏ, chuẩn bị cho một lần tái sinh của giống cây này. Khi nước rút để trả lại đất cho những vụ mùa, cây điên điển một lần nữa được sử dụng để làm giàn bầu, bí. Lần hồi cây điên điển bị chặt làm củi. Cuối cùng, điên điển bị bứng gốc. Gốc rễ của điên điển bứng dễ dàng vì rễ chỉ mọc phớ trên cạn chứ không ăn sâu, bám chắc xuống đất như cây khác. Vì thế ở đây người ta thường ví những “chàng rể không ra gì” là “rể/rễ điên điển” (ở Nam bộ, dấu hỏi/ngã thường dùng như nhau).

Sau đây là một số món ăn tiêu biểu từ bông điên điển:

- Bông điên điển làm dưa:                                        

Từ bàn tay khéo léo của các mẹ, các chị mà bông điên điển đã được chế biến ra rất nhiều món ăn khác nhau mang đầy màu sắc. Món đơn giản nhất làm từ bông điên điển là dưa. Bông điên điển với giá sống rửa sạch, vớt ra để ráo nước, rồi ngâm vào nước vo gạo lắng cho trong, pha muối có độ mặn vừa chuẩn trong cái vịm hay khạp nhỏ, đậy lá chuối hoặc lá môn, ủ kín chừng ba ngày sau là đã có một dĩa dưa vừa chua vừa giòn vừa đăng đắng, chấm với nước tương giằm ớt ăn đã ngon mà chấm với nước cá hoặc thịt kho lại càng ngon hơn. Nếu ta cho vào món dưa này bông súng, ngó sen, dừa nạo rồi nêm tỏi, đường, muối, bột ngọt... thì càng giòn và ngon thêm. Món này thường được dùng ăn ghém với mắm kho hay cá linh kho lạt.

- Gỏi bông điên điển:

Bông điên điển còn được trộn gỏi chung với tép đồng. Vị chua ngọt thanh tao hòa quyện giữa bông điên điển, tép tươi và nước cóc (trái cóc ép lấy nước - mùi nước cóc thơm chua đặc trưng khác với nước chanh, nước tắc, nước me): vị chua chua, giòn giòn cộng với độ mềm mại ngọt thơm khi cắn từng con tép nhỏ, thật ngon và ấn tượng.

- Bánh xèo nhân bông điên điển: 

Bánh xèo nhân bông điên điển cũng là đặc sản có một không hai của bà con vùng sông nước, đây là món ăn vừa lạ miệng mà không phải nhà hàng quán ăn nào cũng có. Bánh được làm rất đơn giản nhưng hương vị lại đậm đà khó quên. Dùng bột gạo pha với nước cốt dừa loãng, thêm chút bột nghệ để bánh vàng và thơm. Bông điên điển hái về rửa sạch, để ráo nước. Thịt lợn xắt miếng nhỏ, mỏng, ướp muối, tiêu, tỏi, hành, đường, bột ngọt... để khoảng nửa giờ cho thấm gia vị, bắc chảo lên bếp, khử hành tỏi cho thơm, cho thịt vào xào chín mới cho bông điên điển vào làm thành nhân bánh. Để có chiếc bánh giòn thơm, khâu quan trọng nhất là cách đổ bánh xèo. Bắc chảo gang lên bếp, để lửa riu riu, dùng cọng lá chuối cắt tưa một đầu, rồi chấm mỡ hoặc dầu thoa đều lên mặt chảo, nhắc chảo ra khỏi bếp dùng hai tay xoay tròn chảo cho bột tráng đều tròn và mỏng, rắc thêm vài con tép lên mặt bánh. Khi bánh chín cho nhân vào giữa, để chừng 2 phút gấp đôi chiếc bánh lại, xúc ra dĩa. Bánh xèo có vị thơm của nước cốt dừa, vị béo của thịt, vị ngọt của bông điên điển và màu vàng rực của nghệ bột. Bánh được ăn với các loại rau có sẵn trong vườn như đọt bằng lăng, đọt xoài, đọt cơm nguội, lá cách, lá lốt, lá lụa, rau sống… là cả nhà có bữa tiệc linh đình.

- Canh chua bông điên điển:

Nhưng quen thuộc với người dân miền sông nước này hơn cả chính là nồi canh chua bông điên điển nấu với cá linh hoặc cá rô đồng. Bông điên điển vừa hái còn tươi, rửa sạch để bên nồi nước canh chua đã nấu sẵn từ bếp, bên trong chứa đủ thứ cần thiết, nào bạc hà, cà chua, giá và đặc biệt nhất là những con cá linh và cá rô đồng nằm sâu bên dưới. Bên trên nào rau quế thơm, rau om, ngò gai được rắc kín mặt, thêm vài lát ớt đỏ tươi trông thật hấp dẫn. Những chú cá thì được gắp ra bỏ vào dĩa nước mắm ớt, thứ nước mắm ngon ngấm vào da thịt cá, làm cho miếng cá càng ngon hơn. Còn bông điên điển không bỏ sẵn trong canh, chỉ khi nào ăn mới gắp và nhúng vào nước canh đang sôi. Có khi người địa phương không sử dụng những nguyên liệu khác, chỉ cần nấu một cái lẩu cá với me sống vừa chua, rồi nhúng thứ bông vàng này vào là đủ. Chiều quê vùng Đồng Tháp Mười, mưa rả rich… trên mâm cơm có được tô canh chua bông điên điển cá linh bốc khói, có lẽ ăn hoài không biết no.

Bông điên điển còn được dùng để xào tép với giá, hành lá, chấm với cá chiên dầm nước mắm tỏi ớt, ăn không chê vào đâu được...

Về Đồng Tháp Mười vào mùa nước nổi quả là hạnh phúc cho những ai được nếm vài món ăn dân dã, mộc mạc từ bông điên điển để cảm nhận sâu sắc câu hát “… Ăn bông mà điên điển, nghiêng mình nhớ đất quê…” (Bắc Sơn). Qua đó, thấy được người dân Đồng Tháp Mười rất sáng tạo, chỉ với loài hoa hoang dã mà có thể cho ra đời nhiều món ăn độc đáo khác nhau, không đâu có được.

 

L.T.T.H

 

____________________

(*) Tác phẩm tham dự Trại viết Văn nghệ Dân gian lần thứ II năm 2015 do Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp tổ chức.

 
     
  Lê Thị Thanh Hương ( Hội Liên hiệp VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật







  • SÓNG (13/07/2018)














  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |