Thứ Năm, ngày 22 tháng 11 năm 2018        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  23/05/2017  
  NGHỀ CHÀI CÁ Ở VÙNG CAO LÃNH  
  Một nghề thủ công ra đời và tồn tại đều dựa trên nhu cầu thực tế và nguồn nguyên liệu có sẵn của địa phương. Vì vậy, nó luôn mang tính đặc trưng của mỗi địa phương có sự khác nhau về đặc điểm địa lý và điều kiện xã hội. Nghề chài cá ở vùng Cao Lãnh là một ví dụ.  
 
 


chailuoichaiquangca155836663.png

NGHỀ CHÀI CÁ Ở VÙNG CAO LÃNH

                                                                                                 

DƯƠNG VĂN TRIÊM

 

Sử sách xưa thường nhắc đến lục nghệ: lễ, nhạc, xạ, ngự, thư, đó là 6 nghề của kẻ sĩ. Trong dân gian thì có bách nghệ. Tuy nhiên, con số trăm nghề ở đây chỉ mang nghĩa biểu trưng. Thực tế từ thời xa xưa, để tồn tại, mỗi cộng đồng người đã sáng tạo ra hàng trăm nghề… Do những biến đổi của xã hội, cụ thể là những điều kiện hành nghề, nên hiện nay, có những nghề không còn có người tham gia hoạt động nữa. Nhưng có nhiều nghề vẫn tồn tại và phát triển thêm một số nghề mới.

Trong số những nghề đó, có những nghề có thể ứng dụng máy móc, khoa học kỹ thuật để sản xuất hàng loạt, theo hướng công nghiệp. Nhưng cũng có nghề thì ngược lại. Sự ngược lại này chính là biểu trưng của nghề thủ công. Nghề thủ công là những nghề sử dụng tay chân, phụ thuộc vào kỹ thuật cá nhân là chủ yếu, ít hoặc rất ít, thậm chí là không thể ứng dụng máy móc, thiết bị khoa học công nghệ vào để thay thế sức người.

Một nghề thủ công ra đời và tồn tại đều dựa trên nhu cầu thực tế và nguồn nguyên liệu có sẵn của địa phương. Vì vậy, nó luôn mang tính đặc trưng của mỗi địa phương có sự khác nhau về đặc điểm địa lý và điều kiện xã hội. Nghề chài cá ở vùng Cao Lãnh là một ví dụ.

Chài là một loại ngư cụ đánh bắt cá, là sinh kế của những hộ gia đình không có đất hoặc ít đất canh tác. Chài có hình chóp, dài khoảng 5 đến 6 mét, mắt lưới khoảng 1 - 2 phân, tuỳ theo nhu cầu sử dụng mà khoảng mắt lưới thay đổi.

Để một miệng chài đạt yêu cầu, người thợ tự gia công, chứ không mua, phần lớn những người biết chài đều biết đươn chài. Nguyên liệu đươn chài là chỉ công nghiệp và công cụ là ghim, cự, xa quay chỉ. Chỉ có 2 loại: chỉ và gân. Chài đươn bằng gân được sử dụng nhiều hơn, vì nó mau chìm, bén cá. Còn chài chỉ dùng nhiều trong những lúc ụ gốc, chà… do nó ít bị rách. Con cự là một dụng cụ bằng tre dài khoảng 5 tấc, dùng để định dạng kích thước của mắt chài khi đươn hoặc vá.

Những người làm nghề chài cá thường sống ven sông ở Mỹ Trà, Mỹ Tân, Tân Nghĩa, Phương Trà… Phương tiện hành nghề chính là xuồng Cần Thơ có cà - rèm. Ban đêm thì dương cà - rèm ngủ, ban ngày khi chài thì xếp cà - rèm lại. Trong đó, họ đem theo bếp lò, nồi, gạo... để nấu cơm.

Họ ra đi từ nhà vào lúc chiều hoặc đêm, đi riêng hoặc theo đoàn, một xuồng máy co - le tư đi đầu giồng các xuồng theo sau. Một xuồng 2 người có thể là vợ chồng, anh em, cha con... Họ đi đến các kinh ở sâu vào đất ruộng như kinh Thầy Thuốc, kinh Lô Số 7… Những kinh này ít dân cư sinh sống, còn hoang sơ, cá chưa bị khai thác nhiều. Họ đi trong vòng 2 - 3 ngày thì về. Cá chài được cũng rất phong phú từ cá sông: cá ngựa, rằm rừng, cá trèn, cá kết…; cá đồng: cá lóc, cá rô…; tôm.... Xuồng có khoang đục rộng cá.

Những chuyến chài nào nhiều cá lóc và tôm là xem như có thu hoạch. Cá chài được thường đem bán ở chợ hoặc cân cho bạn hàng cũng tại chợ.

Gặp những chuyến chài thất, họ thường cúng vái Bà - Cậu... Lễ vật cúng thông thường là bộ tam sên. Ở các xuồng chài, có thể do diện tích xuồng nhỏ nên không có lư hương hay trang thờ riêng Bà - Cậu mà chỉ khấn vái khi cần.

Chài có 2 cách: chài ba mớchài kiểu:

Chài ba mớ: người ta chia chài thành ba mớ để vãi, cách gọi có tính u - mua là quăng cà ràng. Tay phải phăn dây chài, đến gần đáy chài khoảng 1 thước, kéo một mí chài máng lên cùi chỏ tay mặt, tay trái nắm một mí ngay tận tùng chài, rồi lấy đà, tung mạnh chài về phía trước mũi xuồng.

Chài kiểu: cuốn dây dụi chài thành phanh tròn có đường kính khoảng vài tấc, phần thân chài thì gấp khúc, đoạn gấp khúc khoảng 3 tấc, đến chừng cao hơn đầu người một chút thì gối đầu chài. Nắm một mí chài đặt lên gối đầu, tay nghịch giữ phần gối đầu, tay thuận đặt ở khoảng giữa phần thân chài còn lại, tại mí. Rồi từng ngón tay nắm từng phần chài khi nào đầy, chuyển sang ngón khác. Kinh nghiệm, để vãi chài ra tròn ổn định, ngón tay đầu nắm lượng chài ít và tăng dần lên. Rồi lấy đà từ phía sau tung chài về phía trước.

Khi chài bị rách, người thợ trực tiếp vá. Khi chài mới đươn, người ta dằn chài cho xếp các mối đươn để tránh trường hợp các mối đươn bị mắc vào nhau khi vãi.

 

                                                                                                                                                           D.V.T
 
     
  Dương Văn Triêm ( Hội VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật



  • TRANG THƠ VNĐT (16/11/2018)




  • SỐNG VỚI ĐAM MÊ (16/11/2018)











  • TRANG THƠ VNĐT (24/10/2018)



  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |