Thứ Năm, ngày 22 tháng 11 năm 2018        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  24/07/2017  
  ĐÈN DẦU LỬA  
  Ngọn đèn dầu lửa cứ thế song hành suốt theo dòng đời con người, từ khi rời chiếc nôi tuổi thơ đến thời niên thiếu chăm lo sách đèn, trưởng thành lo công danh sự nghiệp, dựng vợ gả chồng, đến khi về già, chong đèn sớm hôm nghe giọt thời gian rơi bên tách trà sau những đêm trằn trọc vì tuổi tác hay do sức khỏe xuống dần khó ngủ, phải thuốc thang thâu đêm, thị lực yếu kém, đèn dầu lửa lại là người bạn mang ánh sáng soi tỏ đêm trường của những bậc cao niên.  
 
 

đèn dầu.jpg


ĐÈN DẦU LỬA

                                    

ĐẶNG VĂN HÙNG

 

Đèn dầu lửa, một vật dụng thân quen, có mặt khắp mọi gia đình, rất gắn bó sâu sắc với cuộc sống người dân quê miền Tây Nam bộ. Từ người bình dân đến bậc trưởng giả đều sử dụng qua đèn dầu lửa. Cho đến khi khắp nơi đã có điện thắp sáng, đèn dầu lửa vẫn được các mẹ, các chị trong mỗi gia đình lau chùi, cất kỹ, phòng khi cúp điện.

Đèn dầu lửa bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam vào cuối thế kỷ XIX đầu XX, khi hãng dầu lửa Shell (thời đó gọi là hãng Con sò) của Mỹ mang dầu lửa sang bán ở Việt Nam. Thời đó, người dân Việt Nam quen dùng dầu lạc hay nến (bạch lạp) để thắp sáng mà không quen dùng dầu lửa (dầu hỏa). Để tiếp thị, hãng Shell phát không đèn dầu lửa cho người mua. Do đó xuất hiện cái tên đèn Hoa Kỳ (H Kỳ). Dần dần, đèn Huê Kỳ thay thế những đĩa đèn dầu lạc và những ngọn bạch lạp. Ngày nay, ngoại trừ rất ít nơi thuộc các vùng sâu, vùng xa chưa có lưới điện quốc gia, đèn dầu lửa không còn là loại phương tiện chiếu sáng thông dụng ở Nam bộ cũng như ở Việt Nam. Tuy nhiên, đèn dầu lửa vẫn còn được đặt trên bàn thờ ở các gia đình hoặc đình, chùa để giữ lửa và để lấy lửa đốt nhang trong các kỳ cúng lễ hay giỗ chạp. Đèn dầu lửa trở thành món đồ cổ, trở thành một thỏa mãn đam mê cho những người thích sưu tập.

Đèn dầu lửa sử dụng dầu lửa làm nguyên liệu đốt sáng. Đèn có các bộ phận: ống khói bằng thủy tinh để che gió; họng đèn bằng kim loại, có các thanh chắn để gắn ống khói bằng thủy tinh trong suốt (ống khói có loại tròn như trứng vịt nên gọi là đèn trứng vịt, có loại ống khói cao dùng cho những loại đèn lớn hơn); chính giữa có ống để luồn tim đèn bằng vải (bấc) dẫn dầu đốt sáng; bình chứa dầu (có loại bằng thủy tinh, có loại bằng kim loại) có chân đế loe ra để đặt đèn khỏi bị đổ.

Qua từng thời kỳ, Nam bộ tồn tại những loại đèn dầu lửa được chế tạo bằng những chất liệu và nhiều hình dạng khác nhau, tùy vào kích thước, công dụng mà có tên gọi như: đèn trứng vịt, đèn bão (dùng đốt sáng cho những công việc ngoài trời cho khỏi bị gió thổi tắt), đèn tây (tọa đăng), đèn khí đá, đèn măng - xông (tiếng Pháp - manchon), đèn trang trí treo trần nhà, v.v... Dầu thắp đèn cũng tận dụng nhiều loại. Có những giai đoạn dầu hỏa khan hiếm, người nông thôn tận dụng dầu cá, dầu dừa, dầu phộng, dầu trái mù u, khí đất đèn... để đốt đèn.

Đèn dầu lửa có loại sản xuất nội địa, có loại được nhập từ nước ngoài. Tuy nhiên, trong cái khó ló cái khôn, với hoàn cảnh khó khăn, người dân nông thôn rất sáng tạo, họ tận dụng chai lọ, bình mực học trò... để chế thành đèn dầu lửa thắp sáng trong gia đình rất tiện dụng.

Đèn dầu lửa luôn có mặt và gắn bó với mọi hoạt động trong đời sống con người về đêm như: dùng đèn trong nhóm chợ, mua bán trao đổi hàng hóa (chợ trên bờ và cả chợ nổi), lễ hội, học tập, lao động sản xuất và trong chiến đấu... Ban ngày, đèn dầu được sử dụng ở những nơi làm việc đặc biệt hay phòng làm việc thiếu ánh sáng. Tùy vào tính chất công việc đặc thù, có thể sử dụng những loại đèn đặc chủng, thích hợp với môi trường, điều kiện nơi làm việc.

Đèn dầu lửa không chỉ sử dụng vào ban đêm hay ban ngày mà còn được sử dụng trong một số nghi thức tín ngưỡng. Trong sinh hoạt tín ngưỡng của đời sống con người, đèn dầu lửa thường được tọa nơi trang trọng trong không gian những cuộc lễ. Việc tế lễ diễn ra thường có sử dụng đèn dầu lửa để thắp sáng, như một yếu tố tâm linh, thắp sáng cõi u minh tâm hồn.

Trong không gian văn hóa dân gian Nam bộ, từ khi đứa trẻ lọt lòng mẹ, cất tiếng khóc chào đời rồi nếm trải kiếp nhân sinh: sinh, lão, bệnh, tử, ở từng chặng đường, đều có ánh sáng ngọn đèn dầu lửa soi tỏ. Ở thôn quê tĩnh mịch, đêm khuya thức giấc mẹ đốt ngọn đèn dầu lửa cho con bú (không để con bú thầm) hay khi thay tả lót, lúc rọi đốt con muỗi vo ve trong mùng vào ống khói đèn trứng vịt, cho con trẻ khỏi bị muỗi cắn..., cứ thế, đứa trẻ theo ngày tháng lớn dần lên trong tình thương của mẹ và người thân. Ngọn đèn dầu lửa cứ thế song hành suốt theo dòng đời con người, từ khi rời chiếc nôi tuổi thơ đến thời niên thiếu chăm lo sách đèn, trưởng thành lo công danh sự nghiệp, dựng vợ gả chồng, đến khi về già, chong đèn sớm hôm nghe giọt thời gian rơi bên tách trà sau những đêm trằn trọc vì tuổi tác hay do sức khỏe xuống dần khó ngủ, phải thuốc thang thâu đêm, thị lực yếu kém, đèn dầu lửa lại là người bạn mang ánh sáng soi tỏ đêm trường của những bậc cao niên. Đến khi nhắm mắt xuôi tay, đèn dầu lửa là người bạn trung thành đến giây phút cuối cuộc đời, túc trực tiễn đưa ta về thế giới bên kia. Đèn dầu lửa còn là phương tiện để cháu con, người thân nhắn gửi thông điệp tâm linh, cầu nguyện trong những dịp tế lễ, thực hiện nghi thức theo truyền thống đạo lý, tập tục của cộng đồng dân tộc, thờ phượng ông, bà, tổ tiên...

Ngày nay, xã hội văn minh tiến bộ, đèn điện đã dần thay thế đèn dầu lửa từ chốn thị thành đến làng quê. Trong nhà, ngoài phố, đèn điện sáng choang khắp các nẻo đường cả ở đô thị và nông thôn. Thời vàng son của đèn dầu lửa lùi dần vào dĩ vãng, nhường chỗ cho ánh điện sáng ngời tiện ích, phục vụ nhu cầu người dân trong giai đoạn phát triển mới. Đó là qui luật phát triển chung xã hội loài người. Song, những vật dụng tiện ích đối với người dân một thời đã qua, đều có đóng góp cho thành quả tiến bộ hôm nay. Và đèn dầu lửa không ngoại lệ. Vật dụng thân quen ngày nào sẽ còn trong ký ức, hiện diện trên trang sử, tác phẩm văn học, sưu tập cổ vật...  được gìn giữ và lưu truyền mãi mãi.

 

Đ.V.H

 
     
  Đặng Văn Hùng ( Hội VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật



  • TRANG THƠ VNĐT (16/11/2018)




  • SỐNG VỚI ĐAM MÊ (16/11/2018)











  • TRANG THƠ VNĐT (24/10/2018)



  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |