Chủ Nhật, ngày 18 tháng 8 năm 2019        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  31/05/2011  
  Đặc điểm truyền thuyết Thiên Hộ Dương  
  Truyền thuyết Thiên Hộ Dương là bản anh hùng ca của nhân dân về người anh hùng chống Pháp, là niềm tự hào của nhân dân Đồng Tháp nói riêng và của nhân dân Nam Bộ nói chung về những người anh hùng xả thân vì nghĩa. Chuỗi truyền thuyết này không chỉ làm phong phú thêm kho tàng văn học dân gian Nam Bộ mà còn bổ sung vào kho tàng truyền thuyết của người Việt.  
 
 

180px-VoDuyDuong.jpg

Thiện Hộ Võ Duy Dương


Những truyền thuyết liên quan đến Thiên Hộ Dương chiếm số lượng lớn nhất trong các truyền thuyết về những vị anh hùng chống Pháp cùng thời ở Nam Bộ. Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy truyền thuyết Thiên hộ Dương có những đặc điểm cơ bản:

+ Về nhân vật:

- Sự xuất thân của nhân vật:

Trong các truyền thuyết về Thiên Hộ Dương, sự xuất thân của nhân vật được miêu tả: “Thiên Hộ Dương, tên thât là Võ Duy Dương, xuất thân trong một gia đình nghèo, cha mất sớm. Ngay từ lúc nhỏ đã có tiếng khỏe mạnh và ăn nhiều, mẹ ông tần tảo hôm sớm nhưng không sao kiếm đủ cái ăn cho ông” (Truyện Ngũ Linh Thiên Hộ, tr20). Chúng ta thấy sự ra đời của Thiên Hộ Dương có sự kết hợp của hai motip: khác thường, hơn đời ngay từ nhỏxuất hiện trong hoàn cảnh nghèo khổ. Sự ra đời này có chức năng dự báo về tài năng và chiến công của nhân vật. Cũng cần phải thấy rằng, sự ra đời của nhân vật bình thường (trong sinh nở), trong một gia đình nông dân bình thường đã làm cho hình tượng nhân vật gần gũi với cổ tích hơn những nhân vật ra đời mang motip sinh nở thần kỳ, mang dấu ấn huyền thoại cổ như trong các truyền thuyết đời trước. Không thuộc môtip sinh nở thần kỳ, nhưng sự xuất hiện khác thường, hơn người ngay từ nhỏ của nhân vật Thiên Hộ như một sự lựa chọn mang tính dự báo cho những chiến công về sau.

- Tài năng và chiến công của nhân vật:

Như đã nói ở phần trên, sức khỏe của nhân vật hơn người đã dự báo cho một tài năng tương ứng. Thiên Hộ Dương có sức khỏe bằng nhiều người khác vì thế mà thuở nhỏ nhân vật đã vô ý làm chết người bạn chăn trâu. Sau khi được làm con nuôi của quan phủ và theo ông về kinh, Thiên Hộ lại thể hiện sức mạnh của mình qua việc một mình kéo bè gỗ quý của vua đi ngược dòng nước - việc mà cả toán lính lúc đó không làm được. Tại kinh đô, ông cử một cái đỉnh đồng nặng mấy trăm căn đi mười bước, rồi để xuống nhẹ nhàng, mặt không biến sắc. Thiên Hộ Dương còn được miêu tả là người rất giỏi võ nghệ. Một mình ông cưỡi trâu dưới kinh mà cả ba tướng (cũng tài giỏi võ nghệ) của ông đánh không lại. Tài trí của Thiên Hộ được mọi người khâm phục nhưng không mang tính siêu nhiên kỳ ảo. Trong đánh trận, ông là người anh dũng, túc trí đa mưu nhưng trong đời thường, Thiên Hộ gần gũi, chan hòa với tướng sĩ. Ông cũng ngâm thơ, uống rượu, kể chuyện ngày xưa để hòa giải mối bất hòa giữa hai tướng của mình (Thiên Hộ Dương dàn xếp mối bất hòa nội bộ). Đặc điểm tài năng này logic với những chiến công của nhân vật. Các chiến công của Thiên Hộ và nghĩa quân dành được chủ yếu nhờ vào sức mạnh và ý chí tự thân của họ, dựa vào sự giúp đỡ của nhân dân. Điều này khác với chiến công của nhân vật trong các truyền thuyết đời trước, một phần dựa vào sự trợ giúp thần kỳ.

- Kết cục thân thế của nhân vật:

Cho đến nay, cái chết của Thiên Hộ vẫn là một bí ẩn. Có ba giả thuyết đưa ra, mỗi giả thuyết đều căn cứ vào những cứ liệu nhất định nhưng chưa một giả thuyết nào được nhân dân và các nhà nghiên cứu thống nhất. Truyền thuyết Thiên Hộ Dương lâm nạn kể rằng, sau khi Tháp Mười thất thủ, ông giao lại binh quyền cho Đốc Binh Cẩn, cải trang làm một viên quan triều đình ngồi ghe bầu tiến ra biển thì bị một toán cướp chặn đường giết chết. Hỏi ra mới biết là  ngài Thiên Hộ - em kết nghĩa của mình, tướng cướp liền cho chôn cất tử tế rồi giải nghệ luôn.

Cuộc kháng chiến của Thiên Hộ đã thất bại, nhưng hình ảnh người anh hùng chống Pháp trên đất Tháp Mười vẫn được nhân dân ngợi ca, lưu truyền. Về kết cục của nhân vật, phần lớn các nhân vật truyền thuyết thời trước có các motip hóa thân để trở thành bất tử trong lòng nhân dân. Ở đây, Thiên Hộ Dương thuộc motip được nhân dân thờ phụng và hiển linh. Truyện Lai lịch ngày giỗ ông Thiên Hộ kể rằng, vào năm nọ, dân Gò Tháp trúng mùa nên ăn một cái Tết khá sung túc. Vào hôm mùng 3 Tết có một anh mang bánh đi biếu cha trong xóm, đi qua mộ ông Thiên Hộ, thấy có một người đứng tuổi, đầu bịt khăn be, mang dày ống như các võ quan ngày xưa, từ chỗ ngôi mộ đi vào miếu thì biến mất. Anh nọ kể với mọi người, họ cho rằng đó là anh linh của ngài Thiên Hộ. Từ đó nhân dân lấy ngày ba tháng giêng hàng năm làm ngày giỗ ngài.

+ Về không gian:

Không gian trong truyền thuyết Thiên Hộ là những không gian gắn với những địa danh, địa bàn hoạt động của Thiên Hộ và nghĩa quân của ông như: Cao Lãnh, Mỹ Trà, các làng, các ấp hay cánh đồng Gò Tháp đầy cỏ dại và lau sậy… Nhìn chung không gian mang đậm dấu ấn đời thường của vùng sông nước Nam Bộ nhiều kênh rạch, sông ngòi… Có thể nhận thấy không gian ở đây trùng với không gian lịch sử, với những chiến công của Thiên Hộ. Điều này khác với những kiểu không gian thiêng mang tính biểu tượng của thần thoại trong các truyền thuyết đời trước (*).

+ Về thời gian:

Thời gian trong truyền thuyết Thiên Hộ Dương được sắp xếp theo trật tự tuyến tính, từ khi ông còn là đứa trẻ chăn trâu ở đợ, rồi lớn lên, bộc lộ tài năng xuất chúng của mình cho đến khi đánh Pháp và sau đó lâm nạn. Trên phương diện lịch sử, Thiên Hộ Dương là nhân vật có nguồn gốc, quê quán, năm sinh (1827), năm mất (1866) nhưng trong chuỗi truyền thuyết về ông không có truyện nào kể về những chi tiết thời gian này. Thời gian được tập trung khắc họa trong truyền thuyết chủ yếu là thời gian Thiên Hộ chiêu binh và đánh Pháp ở Đồng Tháp. Các mốc thời gian ở đây luôn gắn với những diễn biến của các sự kiện lịch sử, các trận đánh của nghĩa quân từ năm 1862 (lúc triều đình ý hòa ước nhường ba tỉnh Biên Hòa, Gia Định, Định Tường cho giặc) đến khi ông mất (1866). Truyện Trận Mỹ Trà năm Ất Sửu ghi rất chi tiết về sự kiện này: “Ba giờ sáng ngày 22-7-1865, hơn một trăm nghĩa quân với ba mươi sáu súng, hai khẩu đại bác cùng với nhiều gươm giáo khởi sự tấn công Mỹ Trà”. Như vậy, thời gian ở đây chủ yếu là thời gian của các sự kiện lịch sử, “thời gian ngưng đọng khi người anh hùng lặng lẽ hy sinh”. Thời gian kết tụ trong lòng biết ơn, niềm thương nhớ của người dân Gò Tháp…Cách diễn tả thời gian trong các truyện này thật gần với cổ tích: bắt đầu từ “ngày xưa”, “thời đó”, rồi “một hôm” sang “ngày nọ”; hết “từ đó” đến “ít lâu sau”…”

So sánh với truyền thuyết về Trương Định, Thủ Khoa Huân, Nguyễn Trung Trực chúng tôi nhận thấy thời gian về cuộc đời của Thiên Hộ được phản ánh trong truyền thuyết khá mơ hồ. Sự mơ hồ này là kết quả phản ánh và nhận thức của nhân dân về người anh hùng. Nó khác với thời gian thật của chính sử. Sự mờ hóa về thời gian kết hợp với không gian Gò Tháp “muỗi kêu như sáo thổi, đỉa lội tợ bánh canh” của vùng đầm lầy được đồn thổi nhiều bí hiểm ấy đã làm cho cuộc đời Thiên Hộ Dương từ cụ thể, xác định của chính sử đi vào trong truyền thuyết mang đậm không khí huyền ảo.

Tóm lại, truyền thuyết Thiên Hộ Dương về cơ bản mang những đặc trưng của thể loại truyền thuyết anh hùng chống giặc của truyền thuyết người Việt nói chung và truyền thuyết chống Pháp ở Nam Bộ nói riêng. Tuy nhiên đây là nhóm truyền thuyết ra đời thời cận đại nên những yếu tố hoang đường, kỳ ảo trong cách xây dựng hình tượng và chiến công của nhân vật không đậm như những truyền thuyết đời trước. Nguyên tắc xây dựng không gian và thời gian cũng mang tính đời thường, gần với cổ tính hơn. Có thể nói, truyền thuyết Thiên Hộ Dương là bản anh hùng ca của nhân dân về người anh hùng chống Pháp, là niềm tự hào của nhân dân Đồng Tháp nói riêng và của nhân dân Nam Bộ nói chung về những người anh hùng xả thân vì nghĩa. Chuỗi truyền thuyết này không chỉ làm phong phú thêm kho tàng văn học dân gian Nam Bộ mà còn bổ sung vào kho tàng truyền thuyết của người Việt. 

T.M.H

_________ 

(*) Xem thêm Trần Thị An: “Những biểu tượng không gian thiêng trong truyền thuyết dân gian người Việt”, Những vấn đề lý luận và lịch sử văn học, nxb KHXH, HN 2001).
 
     
  Trần Minh Hường ( Hội VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật





















  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |