Thứ Sáu, ngày 17 tháng 8 năm 2018        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  13/09/2012  
  ĐÔI ĐIỀU VỀ TRUYỆN NGẮN ĐẠT GIẢI THƯỞNG NGUYỄN QUANG DIÊU  
 
Tác giả: TỐNG THẾ THƯỞNG
Đây là những tác phẩm có giá trị đã được chọn lựa kĩ càng, là những nỗ lực sáng tạo của người viết, những đóng góp thiết thực cho quê hương Đồng Tháp trên mặt trận văn hóa trong quá trình đổi mới và hội nhập. Giá trị tác phẩm còn để thời gian và bạn đọc tiếp tục khẳng định, điều quan trọng là ta đã làm một cuộc vận động sáng tác lớn, phong trào sáng tác vì thế sẽ được phát triển, các nhà văn sẽ có thêm động lực để sáng tạo, đồng thời những tác phẩm hay ngày càng được phổ biến rộng rãi đến bạn đọc và công chúng.
 
 
 

                                                              

 

Văn xuôi Đồng Tháp trong những năm gần đây phát triển khá nhanh. Cùng với bước tiến của nhiều thể loại khác, truyện ngắn cũng có bước tiến riêng của mình với nhiều thành quả và trăn trở. Nhiều cây bút bước đầu khẳng định tên tuổi, tác phẩm của họ đã được trao các giải thưởng văn học có giá trị trong khu vực và cả nước. Đồng Tháp cũng có giải thưởng mang tên Nguyễn Quang Diêu - nhà cách mạng, nhà văn hóa lớn của đất nước những năm đầu thế kỷ XX.

Đây là giải thưởng khá quy mô, trao giải năm năm một lần, nhằm chọn ra những tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật, phản ánh hiện thực đời sống xã hội, thiên nhiên và con người Đồng Tháp, gắn với truyền thống đấu tranh xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Dưới đây là đôi điều cảm nhận xung quanh các truyện ngắn qua góc độ người tiếp nhận.

Về phương diện đề tài, chủ đề:

Trong số năm truyện ngắn đạt giải lần đầu có bốn tác phẩm viết về đề tài chiến tranh cách mạng. Đây cũng là đặc điểm chung ở tác phẩm viết trong giai đoạn trước 1975 và khoảng mười năm sau giải phóng, mỗi tác phẩm phải đáp ứng yêu cầu phản ánh hiện thực sống và chiến đấu của nhân dân, phải góp phần cổ vũ kháng chiến, đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Nhân vật trung tâm thường là những con người kết tinh các phẩm chất cao quý của dân tộc như người anh hùng, người mẹ, người chiến sĩ - những người xả thân vì lí tưởng, hết mình với sự nghiệp cách mạng như: Đêm Tháp Mười của Lê Văn Thảo, Xôn xao đồng nước của Anh Đức, Bà Năm Nón của Lê Ngọc, Kẻ tử tù của tôi của Nguyễn Trọng Quý (cả tiểu thuyết Mùa gió chướng của Nguyễn Quang Sáng và Vòng sóng đến vô cùng của Nguyễn Khải).

Thực tế hùng hồn và sinh động gắn với cảm hứng chủ đạo về Tổ quốc và thời đại, về sự nghiệp lớn của dân tộc nên nhiều tác phẩm chưa phản ánh hết mối quan hệ đa diện, đa chiều của con người và hiện thực cuộc sống. Song không phải vì thế mà nội dung phản ánh thiếu sinh động, lợi thế ở các nhà văn này là xuất thân từ kháng chiến, nhìn từ con mắt của người trong cuộc chứ không đơn thuần là cặp mắt của người đi thực tế (Lê Văn Thảo, Anh Đức, Lê Ngọc, Nguyễn Quang Sáng...). Tính nhân văn, nhân bản của nghệ thuật chỉ có thể có được khi người nghệ sĩ có sự gắn bó máu thịt với đời sống, vì bản thân nó nằm ngay chính trong đời sống thường nhật của quê hương, dân tộc mình.

Trong số các truyện ngắn đạt giải lần hai có hai tác phẩm về đề tài chiến tranh và người lính, tuy chiếm số lượng khiêm tốn nhưng đề tài này có một bước tiến đáng khích lệ (Truyện của ngày hôm qua của Nguyễn Trọng Quý và Khoảnh khắc mưa của Minh Hoàng). Tác phẩm được mở rộng hơn về biên độ hiện thực, từ phạm vi hiện thực được giới hạn đến phạm vi hiện thực toàn vẹn hơn. Vẫn bám sát đề tài chiến tranh, song nhà văn đã có một cái nhìn đầy đủ hơn ở cả hai chiến tuyến, bên cạnh niềm vui, nỗi lo chung của dân tộc có cả những suy tư, toan tính, ích kỉ, vụ lợi của con người cá nhân. Nói đến chiến tranh là nói đến sự mất mát, hi sinh, đó là sự thật - sự thật của ba mươi năm máu xương đồng bào ta đã đổ. Có thể nói đó là những khía cạnh bị bỏ quên, hoặc chưa được khai thác đến cùng trong văn học giai đoạn trước. Đây sẽ là mảnh đất màu mỡ cho các cây bút dám mạnh dạn tiếp tục khai thác đề tài này.

Những mảng đề tài về gia đình, nông thôn, đạo đức, tình yêu và hạnh phúc cá nhân... có phần chìm lấp trước 1975 thì nay được khơi nguồn trở lại như Đường đi của con trùn đất ­(Kim Tuyến), Ngày mai con đi (Thanh Bình), Chuyện ở quán ven đường (Thanh Lạc), Đất rồng (Tùng Thiện), Trở gió (Lê Minh Hùng). Các tác phẩm là những trăn trở đa chiều của cá nhân trong mối quan hệ với chính mình, gia đình và xã hội. Người đọc thấy được những nỗi niềm đau đáu về một vùng quê còn nhiều khó khăn, còn nhiều những số phận đang tìm cách đi lên cho chính bản thân và quê hương mình, góp phần tô vẽ thêm cuộc sống và con người Đồng Tháp thời kỳ hội nhập.

Truyện Đường đi của con trùn đất (Kim Tuyến) phản ánh cuộc sống còn lắm gian nan vất vả, đầu tắt mặt tối của nhiều thanh niên nông thôn hiện nay. Nhân vật chính của truyện đã ba lần ra đi, hai lần đầu do thiếu định hướng nên không thành công, đến lần thứ ba mới thành công bằng việc trang bị cho mình kiến thức khoa học đúng đắn, bước đi tuy có chậm nhưng vững chắc. Đó cũng là bài học kinh nghiệm cho nhiều thanh niên nông thôn hiện nay, một khi xác định đúng hướng thì con đường đi lên và làm giàu sẽ không khó. Từ đó mới thấy rằng làm giàu trên vùng đất vốn được cho là trù phú, cò bay thẳng cánh này thật không dễ dàng gì. Muốn thoát khỏi đói nghèo và lạc hậu không thể bằng ý chí chủ quan liều lĩnh mà phải bằng con đường học vấn, phải trang bị cho mình những kiến thức và kỹ năng phù hợp với điều kiện nông thôn hiện nay.

Dường như truyện ngắn Đồng Tháp viết về chiến tranh cách mạng đã dần đánh mất vị thế của mình, thay vào đó là hiện thực đang diễn ra của đất nước, gắn với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh. Đó cũng là điều tất yếu khi mà chiến tranh đã định hình và lùi vào quá khứ, trở thành vấn đề của lịch sử. Thách thức cho các cây bút hiện nay là muốn khai thác thành công mảng đề tài này, trước tiên phải vượt qua cái bóng của thế hệ đi trước. Muốn thế, không cách nào khác là đổi mới cách viết, đổi mới cách nhìn về chiến tranh. Giáo dục con người yêu chuộng hòa bình thì phải biết nêu lên sự thật khốc liệt của chiến tranh. Đó cũng là nhu cầu ngày càng cao của người tiếp nhận văn học hiện nay, không thể nuốt mãi món ăn tinh thần một thời mà cần phải thay đổi khẩu vị sao cho đa dạng và hấp dẫn, không thể chỉ ca tụng cái đẹp đẽ nhìn thấy bên ngoài mà làm ngơ hoặc bỏ qua những chai sần của cuộc sống. Từ đó mới có thể đưa văn học lách sâu vào đời sống, nắm bắt được tâm hồn con người và thăm dò những tầng ngầm bí ẩn của quy luật nhân sinh.

Tuy nhiên, nhìn vào những tác phẩm được trao giải, người đọc không khó để nhận ra đề tài còn khá nghèo, chưa tương xứng với những đổi thay mạnh mẽ của đời sống xã hội và con người Đồng Tháp. Truyện ngắn đương đại đang có những phát triển phong phú về đề tài, chủ đề như tình yêu, hôn nhân, giới tính, tâm linh, vô thức… thì truyện ngắn Đồng Tháp về khía cạnh này chưa có những tác phẩm thật sự hay chứ chưa nói đến những tác phẩm đạt đỉnh, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả, càng ít tác phẩm bắt đúng những vấn đề mà xã hội đang quan tâm hiện nay.  

Về phương diện nghệ thuật:

Trong số các truyện ngắn đạt giải, ấn tượng đầu tiên là giọng điệu chân tình, có phần dân dã, mộc mạc làm nên chất quặng ở nhiều tác giả, thể hiện một tình cảm thiết tha, sự thông cảm sâu sắc với những nỗi đau, những số phận éo le, bất hạnh của con người. Những truyện ngắn này hồn nhiên kể lại những câu chuyện đời, chuyện người một cách chậm rãi, giọng kể nhẹ nhàng, từ tốn, đề tài câu chuyện cũng nhỏ bé và giản đơn nhưng cảm động. Có cảm giác người ta nghe kể không phải để nắm bắt sự kiện, mà để cảm nhận đằng sau những câu chuyện ấy là những tâm tình gì (Chuyện của ngày hôm qua - Trọng Quí, Chuyện ở quán ven đường ­- Thanh Lạc, Mùa gác chéo - Tùng Thiện...). Đọc nhiều truyện ngắn khác cũng thấy giọng điệu này không chỉ có ở các cây bút thế hệ trước mà ở những tác giả trẻ. Có lẽ một phần được sinh ra và lớn lên ở miền đất này nên lời văn thể hiện khá rõ sự chân tình, mộc mạc của người dân Nam b, mang đến một bản sắc riêng so với các cây bút vùng miền khác. Ví dụ đoạn văn sau đây có phần dung dị nhưng cảm động khi kể về cái nghèo: “Còn tôi, tôi sẽ làm gì, không lẽ âm thầm mai táng cuộc đời ở vùng đất rẫy ngày một cằn cỗi, ngày lại ngày bị bòn rút hết chất màu này, mà mồ hôi người đổ ra nếu đong được chắc còn nhiều hơn tiền thu vào” (Ngày mai con đi - Thanh Bình). Tuy nhiên, giọng điệu chân tình, ấm áp và thủ thỉ làm cho người đọc dễ tiếp nhận nhưng nếu lặp lại mức độ thường xuyên hoặc quá dài trong một tác phẩm dễ gây ra sự nhàm chán, đơn điệu. Bên cạnh đó cách viết theo lối tự sự truyền thống, tập trung vào sự chuyện, nhịp điệu và mạch chuyện chậm, thiếu độ căng về cấu trúc cũng làm mất đi sức hấp dẫn của cốt truyện.

Cách xây dựng nhân vật ở một số tác phẩm tạo được sự rung cảm từ phía người đọc (tôi trong Ngày mai con đi, Thúng trong Đường đi của con trùn đất...), thể hiện sự dày công, sáng tạo của người viết. Mặc dù nhân vật điển hình nói theo đúng khái niệm nhân vật này thì chưa xuất hiện nhiều nhưng sự đa dạng và phong phú về kiểu, loại nhân vật thì có thể thấy rõ. Một điểm chung trong cách xây dựng nhân vật thường là những con người mang nét tính cách như: tình cảm mộc mạc, đôn hậu, bộc trực, sẵn sàng đấu tranh chống lại cái xấu, cái ác, góp phần phản ánh sinh động chân dung và cuộc sống con người Đồng Tháp trong truyền thống đấu tranh bảo vệ Tổ quốc cũng như trong lao động sản xuất.  

Hiện nay, hoạt động tiếp nhận văn học ngày càng được nâng cao, cùng với hoạt động nghiên cứu, lý luận, phê bình càng đa dạng đã đặt ra cho người viết không chỉ chú ý đến việc viết về cái gì mà quan trọng là viết như thế nào. Nhìn chung, trong hầu hết truyện ngắn được trao giải in trong tuyển tập, giá trị nội dung tư tưởng chiếm ưu thế hơn là chiều sâu nghệ thuật biểu hiện. Phân tích nhiều truyện ngắn Đồng Tháp về phương diện nghệ thuật chưa thấy có những đột biến thật sự làm nên giá trị cho tác phẩm ở phương diện này so với truyện ngắn Việt Nam đương đại. Ví dụ như cách xây dựng nhân vật, chưa tạo được quan niệm nghệ thuật về con người mang dấu ấn riêng, đậm nét hoặc chưa đi sâu khám phá con người kiểu như con người tự thú, sám hối, con người bản năng tính dục… Nhịp điệu và giọng điệu chưa được chú ý khai thác nên chưa tạo được diện mạo, nét độc đáo riêng của từng ngòi bút. Những cách tân trong lối viết có mặt chưa nhiều, mới thể hiện ở một số cây bút như Kim Tuyến, Thanh Bình, Minh Hùng, Thanh Lạc... Song, dù là những thử nghiệm bước đầu, những đóng góp tuy còn khiêm tốn nhưng cũng rất cần thiết cho sự phát triển của văn học Đồng Tháp nói chung và thể loại truyện ngắn nói riêng trong việc hòa nhập với nền truyện ngắn Việt Nam đương đại.

Tóm lại, đây là những tác phẩm có giá trị đã được chọn lựa kĩ càng, là những nỗ lực sáng tạo của người viết, những đóng góp thiết thực cho quê hương Đồng Tháp trên mặt trận văn hóa trong quá trình đổi mới và hội nhập. Giá trị tác phẩm còn để thời gian và bạn đọc tiếp tục khẳng định, điều quan trọng là ta đã làm một cuộc vận động sáng tác lớn, phong trào sáng tác vì thế sẽ được phát triển, các nhà văn sẽ có thêm động lực để sáng tạo, đồng thời những tác phẩm hay ngày càng được phổ biến rộng rãi đến bạn đọc và công chúng. Nếu được, cần xuất bản các tuyển tập truyện ngắn của các tác giả đạt giải nhằm giới thiệu và quảng bá văn học Đồng Tháp đến với đông đảo độc giả gần xa trong cả nước.

Với những tiền đề trên, tin rằng truyện ngắn Đồng Tháp trong tương lai sẽ có nhiều tác phẩm hay, góp phần làm cho văn học Đồng Tháp thêm phong phú, gặt hái nhiều thành quả to lớn hơn.

                                                                                                             

 ________________

(*) Tác phẩm đạt giải thưởng văn học nghệ thuật Nguyễn Quang Diêu (lần thứ I và II), Nxb Hội nhà văn, 2012.
 
     
  Tao Đàn ( Hội VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật


  • Về quê chồng (07/08/2018)










  • SÓNG (13/07/2018)



  • MIẾU BÀ CHÚA XỨ (10/07/2018)



  • QUẢ BÁO (10/07/2018)



  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |