Thứ Hai, ngày 10 tháng 12 năm 2018        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  02/07/2013  
  NÉT ĐỘC ĐÁO ĐỒNG THÁP QUA MẤY BÀI CA DAO TÌNH YÊU  
  Bên cạnh đặc tính bộc lộ mãnh liệt phẩm chất Việt nói trên, ca dao tình yêu ở Đồng Tháp nói riêng, vùng Nam bộ nói chung có chút khác biệt với không ít bài thể hiện nét tính cách độc đáo: thẳng thắn, hồn nhiên, cương trực và có phần bạo liệt, làm nên thương hiệu không lẫn với các vùng miền khác.  
 
 



Ca dao tình yêu thường là đặc khu để các tác gia dân gian sử dụng lối diễn đạt mềm mại, tha thiết trong việc biểu lộ tình cảm vào loại thiêng liêng nhất của con người. Đọc ca dao tình yêu Việt Nam nói chung, người ta thường nhận ở đó sự say đắm, ngọt ngào, nồng nàn, day dứt… qua thể thơ lục bát bảo bối, khiến một lần tiếp xúc mà muôn lần thổn thức:

- Chàng buông vạt áo em ra

Để em đi chợ kẻo mà chợ trưa.

- Râu tôm nấu với ruột bầu

Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon…

Bên cạnh đặc tính bộc lộ mãnh liệt phẩm chất Việt nói trên, ca dao tình yêu ở Đồng Tháp nói riêng, vùng Nam bộ nói chung có chút khác biệt với không ít bài thể hiện nét tính cách độc đáo: thẳng thắn, hồn nhiên, cương trực và có phần bạo liệt, làm nên thương hiệu không lẫn với các vùng miền khác.

Sau đây là mấy bài ca dao tiêu biểu:

1. Anh nằm chết thử vài giờ

Để coi con vợ ruột nó ăn ở, nó phụng thờ ra sao (1)

Trong phương án đo lường sự chung thủy của tình cảm vợ chồng mà người con trai đưa ra với vợ mình, cái cách trên là một phép thử độc nhất vô nhị: chọn cái chết, dù chỉ là chết thử. Chết thử nhưng chắc là phải diễn y như thật, vợ mới tin. Và thế là anh chồng nhập vai… Người ta thường đưa cái chết ra để thề thốt, vì đó là sự bấu víu cuối cùng cho một niềm tin. Chàng trai trong bài ca dao chọn cái chết để kiểm nghiệm phẩm chất tối cao của một kiếp người, dù có thể phải trả giá (hoặc là biến thành chết thật hoặc là vỡ mộng khi cái ra sao ấy được kiểm chứng theo hướng tiêu cực…). Bài ca dao này, ngoài một chút tư tưởng Nho giáo phảng phất bởi thuyết tam tòng tứ đức, trong đó có nội dung phu tử tòng tử, người đọc, người nghe cảm nhận một cách sâu sắc tính cách chơi tới cùng của người dân vùng sông nước nơi đây: cái gì cũng có thể đẩy tới ngưỡng cao nhất để tìm sự chuyển hóa giá trị đích thực của sự vật, hiện tượng.

2. Anh đau tương tư cha mẹ bỏ liều

Em tính sao thì em tính để bốn giờ chiều anh tắt hơi (2)

Đây cũng là một cách chết thử, đúng hơn là dọa chết của chàng trai đang yêu - yêu đến mức tột cùng gọi là đau tương tư. Rõ là chàng trai đã mê mệt cô gái một cách mù quáng khi cô gái vẫn có vẻ tỏ ra thờ ơ (chưa tính gì cả), nên cha mẹ chàng trai khuyên can không xong mới bỏ liều như vậy. Yêu như vậy là đơn phương. Mà yêu đơn phương rất dễ dẫn tới kết cục bi kịch. Cái bi kịch chàng trai mở ra không gì hơn là cái chết. Ở đây, chắc đã có chút hiện đại hóa bởi đặc trưng truyền miệng và dị bản của văn nghệ dân gian khi yếu tố thời gian được gọi bằng cách tính hiện đại: giờ trên đồng hồ (bốn giờ chiều). Có lẽ, từ mấy trăm năm trước, chi tiết này phải là: cuối chiều; cuối khắc chiều…. Dù sao, sự hiện đại hóa này lại có ý nghĩa tích cực: cường độ mạnh mẽ, bạo liệt được tăng lên với tần suất tối đa bởi lối định vị cụ thể, chính xác thời khắc tắt hơi của chàng trai (chỉ có chết vào đúng bốn giờ chiều, không thể khác!).

3. Anh về em ở lại sao đành

Phải chi anh cải tử hoàn sanh

Anh mổ lá gan để lại cho đành bụng em (3)

Cái chết của chàng trai này chọn tuy rất dữ dội (mổ lá gan để lại) nhưng lại có phần do dự, phân vân: chết rồi có sống lại nữa không (cải tử hoàn sanh). Bù qua sớt lại, vẫn có thể coi đây là một phép thử tình yêu mạnh bạo, rất đặc trưng cho tính cách con người vùng đất mới. Trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, vật làm tin khi thề bồi là tóc mây một món dao vàng chia đôi kể cũng đã quá mãnh liệt cho mối tình Kim - Kiều tiêu biểu rồi. Vật làm tin thề bồi ở bài ca dao này lại là lá gan, mà là chàng trai tự mổ lá gan để lại cho cô gái yên tâm về tình yêu của mình thì có thể nói sự mãnh liệt đạt tới đỉnh điểm. Dù cách kiểm định tình yêu đưa ra vẫn chỉ là một phương án tiềm năng và có thể bất khả thi nhưng không thể không nhận ra tấm lòng gắn bó sáng trưng không tì vết và sự bốc lửa trong những mối tình gái trai thôn dã một thời nơi này.

4. Đường tăm tối nhờ cây đuốc tỏ

Nẻo quanh co khó nỗi đi thầm

Mỗi một kì em đến thăm anh

Người thì nhát ma, kẻ thì nhát quỉ, năm bảy ông cọp nằm em cũng cứ đi (4)

Ba bài ca dao tình yêu trên có chủ thể là người con trai, còn ở đây chủ thể là người con gái, nhưng tính bạo liệt không vì thế mà thuyên giảm. Cái chết hiển hiện trong bài ca dao này ở thế tiềm năng nhưng là cái chết kinh khủng nếu nó xảy ra: ma quỉ bắt hoặc cọp bầy xé xác! Ngày xưa, thế lực đáng sợ nhất đối với con người và cuộc sống trần gian không gì khác ngoài ma quỉ - thế lực vô hình (ma dẫn lối, quỉ đưa đường). Thứ đến phải là thú dữ, tiêu biểu là chúa sơn lâm - thế lực hữu hình (Ông Cọp, Ông Ba mươi). Rùng rợn, mặc! Vì yêu nên bất chấp, vượt qua tất cả mọi trở lực, dù nó diễn ra như thế nào, kiểu gì cũng cứ đi để được gặp người yêu mỗi kì. Yêu như thế quả là siêu mãnh liệt. Bộc lộ tình yêu như thế cũng là siêu mạnh mẽ. Suy ra, hình ảnh con gái miệt vườn Đồng Tháp và Nam bộ trong ca dao tình yêu chẳng kém cạnh gì so với con trai, xét ở khía cạnh bộc lộ tình cảm trực diện.

5. Anh có tiền cho em mượn một đồng

Em về em mua gan công, mật cóc thuốc chồng em theo anh (5)

Phương án chết người kinh khủng trong vế thứ nhất của bài ca dao này (gồm 2 vế đối đáp, mỗi vế 2 dòng) dường như là mặt trái của sự son sắt, thủy chung thấm đẫm trong bài ca dao trên, khi chủ thể vẫn là người phụ nữ. Thời nào cũng vậy, trong mênh mông cuộc sống đa chiều, có tình yêu thủy chung hết mực - là chủ yếu, thì cũng có tình yêu phản bội độc ác - dù phần ít. Khoan bàn đến nghĩa lí nhiều chiều của bài ca dao, mà trong một cách nhìn nhận nào đó, có thể thấy nội dung chính của bài ca dao là sự chê bai tình cảnh nghèo hèn của người con trai kiểu: nghèo mà bày đặt yêu đương! Ở đây, đang trong ngữ cảnh bàn về những cái chết ở trên, thấy cái chết được nêu ở đây cũng khủng khiếp không kém: một vụ đầu độc chồng để theo trai (tình yêu si mê mù quáng tột mức) bằng loại độc dược mạnh nhất theo quan niệm lúc bấy giờ (hỗn hợp gan công + mật cóc). Vì sao cô gái không giết chồng bằng một cách nào đó dễ thực hiện hơn mà phải thực hiện bằng cách đó? Kiếm (mua) cho ra gan công và mật cóc đâu phải chuyện dễ! Vì thuốc chồng như vậy thì mới đạt đỉnh độc ác. Phải thuốc chồng bằng cách đó mới xứng cái đồng bạc người tình nghèo cho mượn, xứng với sự phản bội bị lên án dữ dội nhất mọi thời: bỏ/trốn chồng theo trai (ở đây là giết chồng bằng độc dược quí hiếm!).

Có nhiều cách diễn đạt để chuyển tải tình yêu trong ca dao. Mấy bài ca dao sưu tầm tại Đồng Tháp này là một trong những cách diễn đạt đó: lấy cái chết làm thước đo, làm tiêu chí đánh giá phẩm chất và hàm lượng yêu của trai gái một thời. Nói quá - cường điệu là một biện pháp tu từ thông dụng của tiếng Việt. Trong giao tiếp hàng ngày, người ta cũng luôn sử dụng biện pháp này thì hà cớ gì trong ca dao - một trong những thể loại văn chương ưu tú bậc nhất lại không có nó, hơn thế lại xuất hiện nhiều? Nói quá - cường điệu theo cách trên là một đặc trưng của ca dao Đồng Tháp và Nam bộ. Nó không chỉ là một độc đáo ở phương diện nghệ thuật mà còn là một độc đáo của tính cách con người vùng đất phương Nam.

 


________________

(*) Nhân đọc bản thảo Văn hóa Dân gian miệt Sa Đéc - ThS. Nguyễn Hữu Hiếu chủ biên.

(1) và (2) Sưu tầm tại xã An Phú Thuận, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp.

(3) Sưu tầm tại xã Long Hưng, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp.

(4) và (5) Sưu tầm tại xã Hòa Tân, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp.

 

 
     
  Thai Sắc ( Hội VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật











  • TRANG THƠ VNĐT (22/11/2018)





  • TRANG THƠ VNĐT (16/11/2018)




  • SỐNG VỚI ĐAM MÊ (16/11/2018)

  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |