Thứ Bảy, ngày 19 tháng 10 năm 2019        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  28/11/2010  
  Những đặc điểm truyện ngắn tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 1986-2006  
 

 

1. Vị trí truyện ngắn trong sự phát triển của văn học Đồng Tháp 1986-2006:

Trước năm 1975, cùng với sự phát triển của văn chương ở Đồng Tháp, thể loại truyện ngắn cũng phát triển nhưng rất hạn hữu, do nhiều nguyên nhân khác nhau. Lúc bấy giờ do địa phương không có những tờ báo riêng hoặc những tập truyện ngắn nên không thể thống kê được về tự phát triển của truyện ngắn Đồng Tháp khi ấy.

Trong Tuyển tập văn học Đồng Tháp thế kỷ XX thời kỳ từ đầu thế kỷ XX đến năm 1975 vỏn vẹn chỉ có 09 truyện ngắn được tuyển chọn trên tổng số 119 tác phẩm (tỉ lệ 7,56%). Con số nêu trên cho thấy truyện ngắn Đồng Tháp thời kỳ ấy tương đối ít ỏi.

 
 
 

 Sau năm 1975, truyện ngắn Đồng Tháp phát triển mạnh mẽ. Nếu chỉ tính từ năm 1986 (khi Hội Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp được thành lập) đến năm 2005 thì báo Văn nghệ Đồng Tháp (cơ quan của Hội Văn học nghệ thuật Đồng Tháp) ra được 315 số báo. Mỗi số báo có từ hai đến ba truyện ngắn. Như thế số truyện ngắn của 315 số báo vào khoảng trên dưới 600 truyện. Con số tuy khiêm tốn nhưng không nhỏ so với một địa phương không có thế mạnh về văn học như Đồng Tháp.

Hay trong Tuyển tập văn học Đồng Tháp thế kỷ XX ở giai đoạn 1975-2000, Ban biên tập đã tuyển chọn được 39 truyện ngắn trong tổng số 212 tác phẩm (tỉ lệ 18,39%).

Còn trong Tuyển tập thơ văn Đồng Tháp (1986-2006) có 20 truyện ngắn được tuyển chọn trên tổng số 54 tác phẩm (tỉ lệ 37%).

Sự phát triển của truyện ngắn Đồng Tháp giai đoạn 1986-2006 thể hiện trong bảng thống kê sau:

Những con số trên cho thấy truyện ngắn Đồng Tháp giai đoạn 1986-2006 phát triển mạnh.

Nếu truyện ngắn Đồng Tháp trước năm 1986 chủ yếu khai thác đề tài chiến tranh (Xôn xao đồng nước - Anh Đức, Bà Năm Nón - Lê Ngọc, Một chuyện vui - Nguyễn Quang Sáng, Đêm Tháp Mười - Lê Văn Thảo,...) thì ở giai đoạn l986-2006 đề tài đã được mở rộng.

Một số tác phẩm viết về hồi ức chiến tranh bên cạnh việc thể hiện những dằn vặt, đau xót đã nói lên lòng vị tha, độ lượng của con người (Người không cô đơn - Quỳnh Anh, Chuyện cũ - Nguyễn Trọng Quý, Cái hầm năm xưa - Công Đoàn, Ngày 30 tháng 4 - Thanh Hà,...).

Bên cạnh đó, truyện ngắn Đồng Tháp sau năm 1986 bắt đầu đề cập đến một số hiện tượng tiêu cực trong đời sống xã hội mà văn học trước đây thường né tránh.

Kể từ năm 1986 trở đi, cũng như văn học cả nước, văn học Đồng Tháp nói chung và truyện ngắn Đồng Tháp nói riêng đã có những bước chuyển rất lớn, Tháng 12 năm 1986, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Đổi mới là nhu cầu bức thiết'', “có ý nghĩa sống còn”. Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng nêu rõ: “Thái độ của Đảng ta trong việc đánh giá tình hình là nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật”. Đại hội Đảng lần thứ VI là sự kiện lịch sử trọng đại đã cắm một mốc lớn đánh dấu sự đổi mới mạnh mẽ của nền văn học nước ta. Một phong trào nói thẳng nói thật được phát động sôi nổi. Ở Đồng Tháp, truyện ngắn mang nội dung chống tiêu cực xuất hiện ngày một nhiều hơn (Dòng máu - Nguyễn Phước Thảo, Mảnh đất - Đinh Thành Nam, Đám giỗ cha - Nguyễn Nhân, ánh trăng - Phạm Thị Toán,...).

2. Hệ thống nhân vật trong truyện ngắn Đồng Tháp 1986-2006:

2.1. Hình ảnh con người được nhìn ở góc độ đa chiều chứ không còn đơn giản như con người trong truyện ngăn sử thi (1945-1975):

Đến với truyện ngắn Đồng Tháp từ năm 1986 trở về sau, con người bình thường được các cây bút chú ý khám phá, thể hiện một cách toàn diện, kỹ càng và sâu sắc hơn.

Con người bình thường đã được các truyện ngắn soi tỏ ở nhiều góc độ: Từ những thói quen, những ham muốn, những nhược điểm trong sinh hoạt hàng ngày (Một bi kịch - Kiều Diễm, Đám giỗ cha - Nguyễn Nhân, Trò chơi kỳ lạ - Vân Sinh,...) đến đời tư, số phận thăng trầm của mỗi con người bình thường (Người quét chuồng chim - Trần Quốc Toàn, Ánh trăng - Phạm Thị Toán,...), kể cả những định kiến, những sai lầm, lạc hậu làm khổ con người (Một bi kịch - Kiều Diễm, Xao xác tiếng lòng - Dương Thủy,...).

Truyện ngắn Đồng Tháp 1986-2006 đã làm sống dậy thế giới tinh thần, những vui buồn, khổ đau, hạnh phúc... của kiếp người từ việc thể hiện cơn người bình thường (Một cảnh đờiNỗi lòng - Phước Giang, Người không cô đơn - Quỳnh Anh,...). Đặc biệt những người viết đã dành tình cảm đằm thắm, trong sáng về người phụ nữ và lớp trẻ trong cuộc sống hôm nay. Họ là những người mẹ, những người chị - những người đã hóa thân để làm dịu bớt nỗi đau của con người (Mảnh đất - Đinh Thành Nam, Không thể nào quên - Nguyễn Huỳnh Hiếu,...).

Việc các tác giả chú ý đến con người bình thường trong truyện ngắn Đồng Tháp giai đoạn 1986-2006 là biểu hiện của ý thức dân chủ, thể hiện trình độ văn hóa, tính bao dung của xã hội, của dân tộc trong xu hướng giao lưu, hội nhập vào cộng đồng thế giới ngày hôm nay.

2.2. Con người được khám phá dưới góc độ đời tư cá nhân:

Trước năm 1986, các cây bút truyện ngắn Đồng Tháp tập trung thể hiện phương diện tập thể, cộng đồng trong đời sống cá nhân. Sau năm 1986, bên cạnh con người cộng đồng, họ tập trung khám phá và khẳng định giá trị con người cá nhân.

Ở giai đoạn 1986-2006, người viết tiếp tục thể hiện sự cống hiến hy sinh vì lợi ích cộng đồng ở mỗi con người, đồng thời cũng chú ý đời sống riêng tư, những biểu hiện của con người trong cuộc sống đời thường (Mảnh đất - Đinh Thành Nam, Đồng đội - Bùi Kim Thành, Đám giỗ cha - Nguyễn Nhân,...). Đây là một hướng tìm tòi vươn tới sự hài hòa giữa cái chung và cái riêng, tạo tiền đề cho sự đổi mới cái nhìn con người ở bình diện con người cá nhân.

Truyện ngắn Đồng Tháp 1986-2006 khám phá đời tư con người với hai nét tiêu biểu:

Chú ý sự tự nhận thức, tự nhìn lại cuộc đời ở mỗi người gắn liền với quá trình cách mạng, với sự thay đổi của quê hương đất nước từ sau năm 1986 (Người không cô đơn - Quỳnh Anh, Ngày 30 tháng 4 - Thanh Hà, Người lính tiểu đoàn - Nguyễn Nam, Đồng đội - Bùi Kim Thành, Dòng máu - Nguyễn Phước Thảo, Chuyện cũ - Nguyễn Trọng Quý,...).

Khám phá đời tư con người cá nhân (Đất hương hỏa - Nguyễn Quế, Ánh trăng - Phạm Thị Toán, Người quét chuồng chim - Trần Quốc Toàn, Nỗi lòng - Phước Giang,...).

Sự xuất hiện của mảng truyện về đời tư con người cá nhân là dấu hiệu rõ nét sự chuyển dịch chú ý của người viết từ khách thể sang chủ thề, khắc phục kiểu tiếp cận công thức, sơ lược trong truyện ngắn trước đây, mở ra hướng nhìn nhà văn về con người.

Một số nhân vật truyện ngắn Đồng Tháp 1986-2006 là những nhân vật con người - đã đi qua chiến tranh, được bồi đắp về ý thức cộng đồng, có đời tư, có số phận, có cá tính. Mỗi người là một thế giới riêng với vốn sống phong phú, đời sống nội tâm sâu sắc. Những suy tư, việc làm ở những con người đó không chỉ hướng về bản thân mà còn hướng về cộng đồng, hướng về dòng chảy của thời cuộc. Họ là những cá nhân có bản lĩnh, chủ động sáng tạo trước hoàn cảnh, tích cực nhập cuộc (Mảnh đất - Đinh Thành Nam, Dòng máu - Nguyễn Phước Thảo,...).

Như vậy con người cá nhân trong truyện ngắn Đồng Tháp giai đoạn 1986-2006 là những con người đã đi qua chiến tranh, được bồi đắp về ý thức cộng đồng, có đời tư, có số phận riêng, có cá tính. Mỗi người là một thế giới riêng với vốn sống phong phú, đời sống nội tâm sâu sắc. Những suy tư hành động ở mỗi người không chỉ hướng về bản thân mà còn hướng về cộng đồng, hướng về dòng chảy của thời cuộc. Họ là những cá nhân có bản lĩnh chủ động sáng tạo trước hoàn cảnh, tích cực nhập cuộc, gắn cuộc sống với bản thân, với cộng đồng, quê hương, đất nước.

2.3. Con người với những bi kịch của cuộc sống:

Trong lịch sử xã hội loài người, sự phát triển ý thức là dấu hiệu của sự phát triển ý thức con người về vai trò chủ thể của mình trong mối quan hệ với tự nhiên, với xã hội. Trong văn học, sự vận động và phát triển của một nền văn học được thể hiện ở trình độ chiếm lĩnh con người, sự khám phá về con người, trong đó việc nhận thức, lí giải thể hiện đời sống cá nhân, cá tính là một vấn đề có vị trí vô cùng quan trọng. Bên cạnh đó, văn học Đồng Tháp giai đoạn 1986-2006 cũng đi vào khám phá con người với những bi kịch của cuộc sống (Người không cô đơn của Quỳnh Anh, Một bi kịch của Kiều Diễm, Đám giỗ cha của Nguyễn Nhân, Người quét chuồng chim của Trần Quốc Toàn).

Những con người đó, trong chiến tranh họ là những người chiến sĩ, người nông dân, người mẹ, người con..., kết thúc chiến tranh họ quay trở về với cuộc sống đời thường. Trong bối cảnh đất nước đang thay đổi về đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa mỗi người đều phải vượt lên mình đề hòa nhập vào không khí chung. Trong hoàn cảnh mới đó, sự tự vận động của mỗi cá nhân hoàn toàn những đơn giản và phẳng lặng, mà phải trải qua nhiều gian lao thử thách để hoàn thiện mình, đề hòa vào cuộc sống mới. Trong những con người ấy, bên cạnh những con người hòa được với cuộc sống (nhân vật Bác Tư trong truyện ngắn Người không cô đơn của Quỳnh Anh, nhân vật ông Bảy trong truyện ngắn Ngày 30 tháng 4 của Thanh Hà,..) thì còn một số rơi vào bi kịch của cuộc sống (nhân vật Dung trong truyện ngắn Mảnh đất của Đinh Thành Nam, nhân vật Hắn - Kiến Trúc Sư trong truyện ngắn Dòng máu của Nguyễn Phước Thảo).

Tóm lại, truyện ngắn Đồng Tháp 1986-2006 các tác giả không chỉ nhìn con người với góc độ đa chiều, góc độ đời tư cá nhân mà họ còn khám phá những bi kịch của con người trong cuộc sống đời thường.

2.4. Con người tha hóa và con người có những hoài bão ước mơ:

Chiến tranh đã đi qua, mọi người hối hả lao vào cuộc ương mới. Nhu cầu đời thường nảy sinh, trong đó những loại trừ cả tâm lí quay ngoắt lại với một thời “nếm mật nằm gai”, chia bùi xẻ ngọt cho nhau trong những ngày kháng chiến gian khổ. Điều này trên thực tế đã xảy ra. Vì những lo toan, “chụp giựt”, chạy theo nhu cầu thực dụng hàng ngày có người sẵn sàng quên đi những con người đã tìm đùm bọc, che chở trong những ngày kháng chiến gian khổ.

Một nguy cơ khá phổ biến của đời sống hôm nay, thu hút sự quan tâm của người cầm bút là những biểu hiện của sự ham hố khiến con người trở nên tha hóa, đánh rơi cả nhân cách của mình chỉ vì những nguồn lợi nhỏ nhoi, vì những toan tính đời thường (Dòng máu của Nguyễn Phước Thảo, Đất hương hỏa của Nguyễn Quế,...).

Ngoài ra trong chiến tranh, vận mệnh của dân tộc, sự tồn vong của quốc gia chi phối từng cá nhân, từng gia đình. Chính vì vậy văn học lúc bấy giờ ít đề cập đến tình yêu, hạnh phúc cá nhân, những khát vọng và ước mơ của họ. Khi cuộc sống trở về hoàn cảnh bình thường thì vấn đề tình yêu, hạnh phúc cá nhân,... trở thành vấn đề bức xúc.

Con người với những nhu cầu, khát vọng hướng tới cuộc sống hạnh phúc, tự do, ngày càng hoàn thiện mình. Trên con đường đó, con người phải trải qua bao thử thách, vượt lên trên bao chướng ngại, và cũng vì thế con người ngày càng nghệ sĩ hơn, thông minh hơn. Cùng với nhu cầu tự hoàn thiện, là nhu cầu tìm kiếm thế giới bên trong, những nét riêng độc đáo của chính bản thân và của những người xung quanh. Một xã hội phát triển tất yếu phải tạo ra sự đa dạng trong đời sống, trong linh hoạt với những sở thích, những thói quen, nếp nghĩ, cách đối nhân, xử thế, với những ước mơ, hoài bão khác nhau.

Nổi bật trong cái nhìn của người viết về vấn đề này là những chú ý đến thành kiến giai cấp trong việc thể hiện tình yêu lứa đôi. Có sự cảm thông, lòng trắc ẩn khi giải bày về “thân phận tình yêu” trong cuộc chiến tranh hôm qua (Xao xác tiếng lòng - Dương Thủy, Một cảnh đời - Phước Giang, Ngày 30 tháng 4 - Thanh Hà,...). Đồng thời đó cũng chính là mơ ước, khao khát hướng về cuộc sống, về tình yêu và hạnh phúc của một thế hệ, được thể hiện qua những trang viết nóng hổi cảm xúc và thắm đượm tinh thần nhân văn.

* Mấy lời kết luận:

- Hòa cùng khí thế đổi mới của văn học Việt Nam hiện đại, văn học Đồng Tháp nói chung truyện ngắn Đồng Tháp nói riêng có những chuyển biến về mặt thi pháp thể loại, cụ thể là cách xây dựng nhân vật cũng như quan niệm nghệ thuật về con người mà chúng tôi đã trình bày.

- Đây là một vấn đề lớn, đòi hỏi có nhiều công trình nghiên cứu công phu, xứng tầm về nó.

* Tài liệu tham khảo:

1. Nguyễn Anh Dân, (2008), Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Đồng Tháp 1975-2005, Luận văn thạc sĩ, Đại học Vinh.

2. Nguyễn Văn Kha (2006), Đổi mới quan niệm con người trong truyện Việt Nam 1975-2000, Nxb Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh.

3. Nhiều tác giả (1986), Thơ văn Đồng Tháp (tập I), Nxb Tổng hợp Đồng Tháp.

4. Nhiều tác giả (1986), Thơ văn Đồng Tháp (tập II), Nxb Tổng hợp Đồng Tháp.

5. Nhiều tác giả (2002), Tuyển tập văn học Đồng Tháp thế kỷ XX, Hội Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp.

6. Nhiều tác giả (2006), Tuyển tập Văn học Đồng Tháp (1986-2006), Hội Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp.

 

 
     
  Phùng Văn Lành ( Hội Văn học Nghệ thuật Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật





















  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |