Thứ Năm, ngày 16 tháng 8 năm 2018        
     
 
   Tác giả
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  22/08/2016  
  DÂN  
  Dân chủ là hồn cốt của chế độ và nhà nước ta. Chừng nào dân chủ còn chưa được thực thi như mong muốn, chừng đó chế độ và nhà nước ta vẫn chưa thể hiện rõ bản chất ưu việt của mình. Đó là nguyên lí tối thượng mà ai ai cũng cần nằm lòng và chung sức phấn đấu.  
 
  BAC-VOI-NONG-DAN.jpg
Ảnh: Bác Hồ với nông dân

DÂN

 

TAO ĐÀN

 

Chỉ một chữ thôi mà hàm chứa trong đó biết bao nghĩa lí thiêng liêng, từ cổ chí kim, trải qua mọi đảng phái và chế độ chính trị, trải qua tất cả thể chế và bộ máy nhà nước, dân mãi mãi là một phạm trù, một khái niệm vẫy gọi sự tiếp cận, khám phá và thực thi đến vô hạn.

Dân (), trong Hán ngữ cổ có nghĩa là người bình thường; dân thường (phân biệt với quan - : quan lại; quan chức). Người ta cũng thường dùng từ thường dân - (hay diễn đạt Việt hóa: dân thường) để khu biệt rõ hơn nghĩa từ dân ở trên. Với hàm nghĩa này, để chỉ những người lao động bình thường trong các ngành nghề vốn xuất hiện cùng với loài người, có: nông dân; ngư dân; diêm dân... Trong nhiều ngữ cảnh, nhằm biểu đạt mức độ cực thấp dưới mức bình thường, dân còn được gọi là lê dân - (dân đen). Ở một số hành vi giao tiếp cổ, với lối thậm xưng đậm màu sắc mặc cảm thân phận, người ta cũng thường dùng thảo dân - (dân quê) thay cho dân. Và trong phạm vi rộng nào đó, dân nhiều khi đồng nghĩa với từ nhân dân - (từ ghép đẳng lập gồm hai thành tố đồng nghĩa, chỉ số đông)...

Nói chung, dân là thành phần thấp nhất nhưng chủ yếu, với số lượng chiếm đại đa số, tạo lập và duy trì sự tồn tại của một xã hội. Chính vì vậy, xét trên bình diện lí thuyết, không một ai dám coi thường, xem nhẹ vai trò của dân. Đã có nhiều tuyên ngôn nổi tiếng cổ kim đông tây về sức mạnh của dân đối với lịch sử nhân loại nói chung, đối với từng quốc gia, triều đại, chế độ... nói riêng, xin không nhắc ở đây.

Trong bài viết ngắn này, chỉ xin lạm bàn về khái niệm mang tính thời sự, liên quan đến dân, xét trên phạm vi hoạt động thực tiễn của bộ máy nhà nước hiện nay: dân chủ (dân là chủ; dân làm chủ). Kì sau, tiếp tục bàn về các khái niệm khác như: dân là gốc; của dân; do dân; vì dân...

Có thể nói, đây là cụm từ rất đẹp nhưng cực nóng, xuất hiện với tần suất dày đặc trên các hoạt động giao tiếp cũng như trên mọi phương tiện thông tin đại chúng mỗi ngày mà nhắc đến nó phải bằng tâm sáng và sự bình tĩnh cần thiết. Duy danh khái niệm thì rõ ràng chủ của đất nước không phải là một hay nhiều cán bộ lãnh đạo (*) nào đó trong hệ thống chính trị hiện hành mà phải là dân - những người bình thường. Nội hàm khái niệm khẳng định, dân mới là nhân tố quyết định mọi xuất xử của đất nước; việc gì dân không ra lệnh thì không một ai có quyền làm; quan muốn làm gì cũng phải được dân cho phép; ý dân là ý Trời, hiểu theo nghĩa dân dã nhất. Trong thực tế, điều đó đã đúng chưa? Phải trả lời ngay là chưa. Và hành trình tiếp cận khái niệm cũng như công cuộc thực thi dân chủ vẫn còn rất nhiều cam go, trắc trở. Lỗ hổng này xuất hiện từ cả hai phía.

Trước hết về phía dân. Có ba điều dễ thấy khi dân chưa làm tốt dân chủ. Một là sai lầm bởi tâm lí tự ti mặc cảm nhuốm màu đẳng cấp, khiến nhiều người chọn giải pháp: quan là người thay mặt dân nên quan bảo gì dân nghe nấy; quan ở đẳng cấp cao hơn, ắt thừa khả năng lo được cho dân. Từ đó hoàn toàn cam chịu, không muốn tự mình làm chủ đúng nghĩa. Thực trạng này hiện nay vẫn tồn tại khá phổ biến, nhất là ở những địa bàn nông thôn khó khăn, vùng sâu, vùng xa. Hai là sai lầm từ hành vi thực thi dân chủ không đúng nơi, đúng lúc, đúng nội dung, đúng pháp luật... Làm chủ có tổ chức và đúng đắn (trực tiếp phát ngôn đúng địa chỉ hoặc gián tiếp thông qua đại biểu quốc hội, đại biểu HĐND các cấp bằng tự do ứng cử và bầu cử, cũng như các kênh khác) bao giờ cũng đem lại hiệu quả thiết thực, khiến vai trò chủ nhân đất nước được xác lập, tôn vinh. Ngược lại, làm chủ một cách quân hồi vô phèng, thiếu tôn ti trật tự, như việc tụ tập đông người một cách cảm tính, với mục đích thiếu rõ ràng, khiến xã hội xáo trộn thì đó hành vị lạm dụng dân chủ hoặc dân chủ quá trớn. Gần đây, những vụ biểu tình như thế xuất hiện thường xuyên không chỉ ở thành thị mà còn ở nông thôn. Ba là sai lầm từ những hành vi bị lôi kéo, mua chuộc, dụ dỗ theo lực lượng rzân chủ, tức dân chủ giả hiệu, ăn lương từ các tổ chức đối lập phản động, mượn dân chủ để gây rối, chống phá, nhằm lật đổ chế độ, khiến không khí dân chủ đích thực bị khuấy đục, vấy bẩn. Đó là dân chủ biến tướng, người dân cần sáng suốt tránh xa. Những cuộc xuống đường rzân chủ kiểu này, thời gian qua không phải ít, nhất là ở những đô thị lớn.

Về phía quan, cũng có thể nêu ra ít nhất ba căn bệnh thiếu/mất/vô dân chủ. Thứ nhất là sai lầm trong thực hiện không chuẩn nguyên lí tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, đổ lỗi cho dân chủ, nên trước những khuyết điểm trong lãnh đạo, quản lí, đã không mấy người đứng ra chịu trách nhiệm - hòa cả làng - và hậu quả là người dân phải gánh chịu. Trong trường hợp này, vai trò người đứng đầu đã không được coi trọng và đặt đúng chỗ trong thực thi dân chủ. Thời gian qua, thực trạng này là khá phổ biến, khuyết điểm không ít nhưng xử lí nhỏ giọt, gây bức xúc trong dư luận. Thứ hai là tác phong làm việc hời hợt, qua loa, chiếu lệ - sáng vác ô đi, chiều cắp ô về - của không ít ông quan, khiến hiệu quả công việc, nhất là hoạt động tạo điều kiện phát huy dân chủ còn thấp, không đáp ứng yêu cầu đặt ra trong xây dựng và phát triển đất nước với nhịp độ công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Sai lầm này đồng nghĩa với lãng phí, hiện cũng là một dịch bệnh nhức nhối trên đất nước ta. Thứ ba, nặng nhất là bệnh quan liêu, nghĩa là quan hoàn toàn cách li dân, xa rời cuộc sống của dân, sống trên mây với lệnh lạc độc đoán, mọi biểu hiện dân chủ bị khước từ, cấm đoán bằng sự ngụy trang lặng lẽ. Đây là sai lầm khủng khiếp nhất nhưng ẩn mình tinh vi nhất trong bộ máy nhà nước, khiến việc thực thi dân chủ gặp quá nhiều trở lực, khó khăn. Không phải ngẫu nhiên mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành nhiều tâm sức nói về đại dịch mất dân chủ này và bao giờ Người cũng căn dặn đội ngũ làm quan phải tích cực phòng chống bệnh quan liêu mọi lúc, mọi nơi, đừng một giây lơ là, mất cảnh giác với nó.

Như vậy, để dân chủ đi đúng quĩ đạo đích thực, không chỉ thực thi nó từ một phía mà đồng thời từ cả quan dân. Lâu nay, đâu đó vẫn tồn tại một cách nhìn phiến diện, dân chủ chưa thực thi tốt chủ yếu là do quan gây ra. Mệnh đề phát huy quyền làm chủ của dân hàm chứa hai khía cạnh: quan phải tạo mọi điều kiện để dân làm chủ tốt nhất và dân phải biết tự mình làm chủ một cách đúng đắn.

Dân chủ là hồn cốt của chế độ và nhà nước ta. Chừng nào dân chủ còn chưa được thực thi như mong muốn, chừng đó chế độ và nhà nước ta vẫn chưa thể hiện rõ bản chất ưu việt của mình. Đó là nguyên lí tối thượng mà ai ai cũng cần nằm lòng và chung sức phấn đấu.

T.Đ

 

______________

(*) Từ đây xin được gọi là quan, để song hành với dân trong cặp từ Hán Việt, hoàn toàn không hàm chứa phẩm chất biểu cảm nào.
 
     
  Tao Đàn ( Hội Liên hiệp VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật


  • Về quê chồng (07/08/2018)










  • SÓNG (13/07/2018)



  • MIẾU BÀ CHÚA XỨ (10/07/2018)



  • QUẢ BÁO (10/07/2018)



  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |