Bây giờ tôi cứ hay ngủ muộn hoặc thường thức dậy trong đêm (có ai đó bảo “Thì người già hay vậy!”). Đôi khi tôi ngỡ ngàng trước nhận định đó vì mới gần hai năm trước đây thôi tôi còn như đứa trẻ cứ bị Má rầy rà vì cái tội không ngủ trước 10 giờ. Đã vậy, Má còn bắt lên giường (vì tôi ngủ chung với Má), rồi thỉnh thoảng nhìn qua xem tôi đã tắt điện thoại chưa? Và tôi lúc đó cũng hệt như đứa nhóc láu cá giả vờ nhắm mắt còn lật úp màn hình điện thoại để Má chẳng nhận ra. Tôi định bụng chờ Má quay lưng lại sẽ mở mạng để lướt Facebook sau đó, nhưng có khi, “Trời bất dung gian” đã ngủ quên đến sáng mai.

1.  Gánh hát về làng

Trong những ngày cả nước sôi nổi chuẩn bị kỷ niệm 40 năm ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng và thống nhất đất nước, tôi tìm về Hóc Đùn (xã Đạo Thạnh, Tp. Mỹ Tho) - vùng căn cứ chiến lược từng khiến Mĩ ngụy phải run “giò”. Nơi đây cũng chính là bàn đạp để quân ta tiến về giải phóng Mỹ Tho trong tết Mậu Thân 1968 và chiến dịch Hồ Chí Minh xuân 1975.

Không đâu như ở Tân Hội có những xóm nhà mang tên rất ấn tượng theo lối hình học dân gian: Xóm Dài, xóm Dĩa, xóm Vuông… Có những xóm được hình thành từ những chòi, những trại cất tạm để giữ ruộng, sau mùa vụ, người ta lại trở về nhà cũ, rồi sau này định cư hẳn. Cũng có những xóm mới hình thành trong giai đoạn chiến tranh ác liệt, dân tản cư ra đồng cất nhà ở, tránh bom pháo, có khi ở dọc theo kinh đào, gọi là xóm Dài, có khi co cụm thành xóm Vuông, khá biệt lập, xóm này cách xóm kia một

Trong những năm chiến tranh, tôi không nghĩ có ngày mình tới được Sài Gòn - nơi người ta thường gọi là “Đô thành Sài Gòn”. Đầu năm 1972, tôi vào chiến trường Đường 9 - Nam Lào. Ác liệt quá. Trạm giao liên của tôi chỉ có 8 người thì 4 người hy sinh. Tôi đưa quân về đồng bằng, thì thành cổ Quảng Trị đã là một chảo lửa. Tin quân ta bám trụ được ở thành cổ và tin hy sinh theo về từng bữa. Đến nỗi, ít ai nghĩ mình sẽ được sống sót. Nhưng đến giữa năm 1974, Quân đoàn 2 được thành lập, tôi trong biên chế của Quân đoàn 2, với nhiệm vụ Quản lý cơ quan Bộ Tham mưu. Lo việc ăn uống, nhu yếu phẩm cho cán bộ, chiến sĩ của Bộ Tham mưu Quân đoàn. Đầu năm 1975, chúng tôi ăn tết sớm ở rừng Ba Lòng (Quảng Trị), tôi nhận ra quyết tâm giải phóng Huế từ Đại tá Phó Tư lệnh Hoàng Đan. Ông là người nóng tính nhưng cởi mở với cấp dưới. Tôi biết ông từ năm 1973 khi cùng nằm bệnh viện do sốt rét. Ông nói đùa với chúng tôi và anh em phòng Tác chiến: “Phải chặt đèo Hải Vân để lấy Huế”. Câu nói của ông cùng buổi nói chuyện của Thượng tướng Song Hào, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, tôi nhận ra Huế là mục tiêu đầu tiên của Quân đoàn chúng tôi. Và tôi mường tượng ra, nếu sống sót, sẽ có ngày tôi đến được Sài Gòn.   

Ngày 14-4-1975, Bộ Chính trị đã đổi tên chiến dịch giải phóng miền Nam thành chiến dịch Hồ Chí Minh. Ngày 18-4-1975, chúng tôi đang làm báo Văn nghệ giải phóng ở Lò Gò, Tây Ninh thì có lệnh của Hoài Vũ phụ trách báo mời 3 phóng viên: Hà Phương, Phùng Đức Thắng và tôi lên gặp, điều đi chiến trường miền Tây Nam bộ. Thế là chúng tôi nhanh chóng thu xếp lên đường…

Nhớ quá Đà Lạt ơi… những mùa về sáng tác!